Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Η αρχαία Αθήνα κατοικήθηκε από την νεολιθική εποχή (6000 – 2800 π.Χ.). Ο Κέκροπας ήταν ο ιδρυτής, ο πρώτος βασιλιάς και ο πρώτος νομοθέτης της Αθήνας η οποία αρχικά ονομαζόταν από αυτόν Κεκροπία, πριν πάρει το όνομά της από την θεά Αθηνά. Βασιλιάς της Αθήνας ήταν και ο Εριχθόνιος (υιός της Ατθίδος που ήταν κόρη του βασιλιά της Αττικής, Κραναού). Ο Εριχθόνιος είχε δύο υιούς: τον Ερεχθέα και τον Πανδίονα. Ο Πανδίων ήταν πατέρας του Αιγέα και παππούς του Θησέα. Ο Ερεχθέας διαδέχθηκε στον θρόνο τον Ερυσίχθονα, τον υιό του Κέκροπα. Ο Ερεχθέας, ως βασιλιάς, προσέφερε πολλά στην Αθήνα. Ίδρυσε την εορτή των Παναθηναίων, καθιέρωσε τα Ελευσίνια Μυστήρια, πρώτος καθιέρωσε τη χρησιμοποίηση νομισμάτων και επίσης επινόησε το τέθριππον, άρμα που το σέρνουν 4 άλογα. Οι Αθηναίοι τίμησαν τον Κέκροπα και τον Ερεχθέα φτιάχνοντας στην Ακρόπολη (26) δύο ναούς προς τιμήν τους, τον έναν δίπλα από τον άλλον: το Κεκρόπειο και το Ερέχθειο. Αργότερα, έγινε διαγωνισμός μεταξύ της θεάς της σοφίας, Αθηνάς, και του θεού της θάλασσας, Ποσειδώνα, για το ποιος θα είναι ο πολιούχος της πόλης. Η νίκη της Παλλάδας Αθηνάς έδωσε και το όνομα Αθήνα στην πόλη και δεν είναι τυχαίο ότι η σοφία της θεάς συνδυάστηκε με τον ανεπανάληπτο αθηναϊκό πολιτισμό!

Μεγάλος βασιλιάς της Αθήνας ήταν ο Θησέας (92), υιός του Αιγέα (βασιλιάς της Αθήνας) και της Αίθρας (κόρη του Πιτθέα, βασιλιά της Τροιζήνας), που πιθανότατα ήταν πραγματικό πρόσωπο! Ο Θησέας βασίλεψε με σύνεση και προσέφερε πολλά στην Αθήνα. Ένωσε όλους τους δήμους της Αττικής. Έτσι, οι μικρές κωμοπόλεις ενοποιήθηκαν σε μία μεγάλη πόλη με κέντρο την Ακρόπολη. Αυτό ονομάστηκε ``Συνοικισμός΄΄. Σε ανάμνηση του γεγονότος αυτού οι Αθηναίοι γιόρταζαν τα ``Συνοικέσια΄΄. Τα Συνοικέσια αποτελούσαν συνέχεια της εορτής που είχε ιδρύσει ο Εριχθόνιος, ο προπάππος του Θησέα, η οποία ονομαζόταν ``Αθήναια΄΄. Όταν ο Θησέας συνένωσε τους δήμους της Αττικής τα Αθήναια μετονομάστηκαν σε Παναθήναια ή Συνοικέσια, εις ανάμνησιν του Συνοικισμού και επίσης γιατί συμμετείχαν σε αυτά όλοι οι δήμοι της Αττικής. Αυτά ήταν τα Μικρά Παναθήναια που εορτάζονταν ετησίως. Αργότερα, τον 6ο αιώνα π.Χ., ο τύραννος Πεισίστρατος καθιέρωσε τα Μεγάλα Παναθήναια. Ο Θησέας χώρισε τους πολίτες των Αθηνών σε 3 τάξεις: τους ευγενείς, τους κτηματίες και τους τεχνίτες. Παράλληλα, θεσμοθέτησε νόμους και πολιτικούς κανόνες. Γενικά, ο Θησέας έθεσε τις βάσεις της δημοκρατίας, αιώνες πριν τον Σόλωνα και τον Κλεισθένη.

Στην αρχαία Αθήνα η πολιτεία ήταν ανθρωποκεντρική και έδινε μεγάλη σημασία στην εμφύσηση ηθικών και πνευματικών αρετών στους νέους, πέρα από την έμφαση στην σωματική τους διάπλαση στα γυμναστήρια. Γενικότερα, στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε ο λεγόμενος ανθρωποκεντρισμός και ο σεβασμός της προσωπικότητας του ατόμου. Αυτό το πρότυπο του ανθρωποκεντρισμού μεταδόθηκε και στην Ευρώπη η οποία την περίοδο του διαφωτισμού ανέτρεξε για μια ακόμη φορά στους αρχαίους Έλληνες, για να αναζητήσει διαχρονικές άξιες και ιδανικά.

Ο Ιππίας ο Ηλείος (Πλάτωνος Πρωταγόρας, 337 D) αποκαλεί την αρχαία Αθήνα ``πρυτανείον της σοφίας΄΄ και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (1ος αιώνας π.Χ.) ``κοινό εκπαιδευτήριο όλης της ανθρωπότητος΄΄. Η Αθήνα είχε βιβλιοθήκη από τον 7ο αιώνα π.Χ.! Το 387 π.Χ. ο Πλάτων (21) ίδρυσε την περίφημη σχολή του ``Ακαδημία΄΄ στον Κολωνό, η οποία αποτέλεσε εκπαιδευτικό κέντρο για 9 αιώνες. Σε αυτήν οι μαθητές διδάσκονταν φιλοσοφία και επιστήμες, απαραίτητα στην αγωγή των νέων, κατά τον φιλόσοφο. Στην ``Ακαδημία΄΄ μάλιστα φοίτησε και ο Αριστοτέλης (23), από το 367 ως το 347 π.Χ. Στην Αθήνα υπήρχαν και άλλες σχολές και γενικά η πόλις ήταν τόπος συνάντησης διανοουμένων και τόπος εκπαίδευσης ανθρώπων από όλη την Ελλάδα και τις αποικίες της και αργότερα από όλον τον γνωστό τότε κόσμο.

Η πόλη των Αθηνών προσέλκυσε τους μεγαλύτερους σοφούς της αρχαιότητας όπως ήταν ο Δημόκριτος (28), ο Αναξαγόρας (36), ο Πρωταγόρας (37) και άλλοι. Πέρα από τις επιστήμες και τα γράμματα, ιδιαίτερη έμφαση δινόταν και στη σωματική διάπλαση των νέων στα γυμναστήρια. Το ``Λύκειον΄΄ ήταν δημόσιο γυμναστήριο στον Λυκαβηττό στο οποίο δίδασκαν ρήτορες και σοφιστές (25) και ονομάστηκε έτσι από το ιερό του Λυκείου Απόλλωνα που υπήρχε εκεί. Ο Αριστοτέλης (23) το 335 π.Χ. ίδρυσε τη σχολή ``Περίπατος΄΄, γνωστή και ως ``περιπατητική σχολή΄΄. Η λέξη προέρχεται από τους ``περιπάτους΄΄ (τις στεγασμένες στοές της σχολής) καθώς και από τον περίπατο που έκαμε ο Αριστοτέλης στη στοά της σχολής του, διδάσκοντας συγχρόνως τους μαθητές του. Η σχολή έγινε στην περιοχή του Λυκείου (βρισκόταν στα βορειοανατολικά της Αθήνας, κοντά στο σημερινό Πολεμικό Μουσείο). Στη σχολή οι μαθητές διδάσκονταν φυσική, λογική (επιστήμη που ίδρυσε ο Αριστοτέλης που την ονόμαζε ``αναλυτική΄΄), βιολογία, πολιτική, αισθητική και μεταφυσική. Τη σχολή του Αριστοτέλη, μετά τον θάνατό του, συνέχισε να τη λειτουργεί ο μαθητής του Θεόφραστος. Οι απόψεις του Αριστοτέλη επηρέασαν την ευρωπαϊκή φιλοσοφική σκέψη, ακόμα και το μουσουλμανικό δόγμα!!!

Πέρα από την παιδεία, στην Αθήνα υπήρχαν θέατρα όπου παίζονταν θεατρικές παραστάσεις με ηθικοπλαστικό περιεχόμενο. Επίσης, υπήρχαν μεγάλες εορτές όπως τα Παναθήναια, τα Διονύσια, τα Ελευσίνια και η ``λαμπαδαρχία΄΄ που ήταν νυκτερινοί αγώνες με πυρσούς. Στον Πειραιά γινόταν η εορτή προς τιμήν της Βενδίδας (θεότητα της Θράκης). Η εορτή άρχιζε με διάφορες τελετές και συνέχιζε τη νύχτα με πομπή έφιππων λαμπαδηφόρων. Τον 6ο αιώνα π.Χ., ο τύραννος Πεισίστρατος καθιέρωσε, προς τιμήν της θεάς Αθηνάς και του Συνοικισμού, τα περίφημα Μεγάλα Παναθήναια που ετελούντο κάθε τετραετία το μήνα Ιούλιο και περιελάμβαναν αθλητικούς και καλλιτεχνικούς αγώνες και την τελευταία ημέρα την μεγάλη πομπή προς την Ακρόπολη. Τα Παναθήναια ήταν η μεγαλύτερη εορτή. Παλιότερη ονομασία τους ήταν ``Συνοίκια΄΄. Άλλωστε, τα Παναθήναια εορτάζονταν εις ανάμνηση του συνοικισμού των δήμων της Αττικής. Ο συνοικισμός αυτός, αλλά και ο διαχωρισμός των Αθηναίων σε κοινωνικές τάξεις, έγινε από τον μυθικό βασιλιά των Αθηνών, Θησέα (92) που πιθανότατα ήταν πραγματικό πρόσωπο! Η γιορτή των Παναθηναίων γινόταν τον Ιούλιο στην Αθήνα και διαρκούσε 6 μέρες. Κατά την διάρκειά της γίνονταν μουσικοί αγώνες στο Ωδείο του Περικλή (24), λεμβοδρομίες στο λιμάνι του Πειραιά και αγώνες ιππικοί, αρματοδρομίας, ρητορικοί, ποιητικοί, γερόντων και ευανδρίας.

Η γνωστότερη εκδήλωση των εορτών ήταν η περίφημη πομπή των Παναθηναίων που γινόταν την 6η μέρα. Στην πομπή αυτή μεταφερόταν στο Ερέχθειο της Ακροπόλεως (ναός ιωνικού ρυθμού στην βόρεια πλευρά της Ακροπόλεως) το νέο μάλλινο πέπλο της θεάς Αθηνάς, κρεμασμένος σαν ιστίο καραβιού και συρόμενος από τροχούς. Το πέπλο το είχαν υφάνει Αθηναίες παρθένες, οι ``εργαστίνες΄΄, και απεικόνιζε την θεά Αθηνά στην γιγαντομαχία (μάχη των θεών με τους γίγαντες). Με το πέπλο αυτό τύλιγαν το ιερό ξοανόμορφο άγαλμα της Αθηνάς που βρισκόταν στο Ερέχθειο. Σε περιόδους συμφορών για την πόλη – όπως ήττες σε πολέμους (για παράδειγμα η ήττα στην Σικελική εκστρατεία το 413 π.Χ.) – κάλυπταν την θεά με μαύρο πέπλο, εις ένδειξη πένθους. Στην αρχαία Ελλάδα, όπως φαίνεται και στην ελληνική μυθολογία (βλ. μύθο του Θησέα με τον Αιγέα και τα μαύρα πανιά), το μαύρο ένδυμα ή πανί συμβόλιζε το πένθος. Στη συνέχεια τα σφάγια από τις θυσίες προς την πολιούχο θεά Αθηνά ψήνονταν και προσφέρονταν στους πολίτες, σε συνεστιάσεις.

Η πομπή των Παναθηναίων αποτυπώθηκε στην περίφημη ζωφόρο του Παρθενώνα στο εσωτερικό του ναού που έχει μήκος συνολικά 160 μέτρα και ύψος 1. 01 μέτρα. Σε αυτήν συμμετείχαν ιερείς, άρχοντες, οι κανηφόρες (έφερναν στους ώμους και τα χέρια το ``κάνιστρο΄΄, δηλαδή ένα πλατύ και αβαθές καλάθι), οι αντιπρόσωποι των συμμαχικών πόλεων, οι μέτοικοι (αυτοί που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα, όμως επειδή οι γονείς τους δεν ήταν Αθηναίοι, δεν είχαν τα πολιτικά δικαιώματα του Αθηναίου πολίτη), αρματηλάτες, ιππείς και τα ζώα που οδηγούνταν προς την εκατόμβη (θυσία προς την θεά). Το πιο χαρακτηριστικό μέρος της πομπής που γέμιζε με περηφάνεια τους Αθηναίους ήταν η παρέλαση των Αθηναίων εφήβων αγοριών, πάνω σε άλογα.

Τα Ελευσίνια ήταν μυστηριακή εορτή που γινόταν προς τιμήν της θεάς της γεωργίας και της γονιμότητας, Δήμητρας, καθώς και της κόρης της Περσεφόνης που απήχθη από τον χθόνιο θεό Πλούτωνα και έγινε βασίλισσα του Άδη, του Κάτω Κόσμου. Επίσης, λατρευόταν ο Ίακχος (υιός της Δήμητρας) και ο Τριπτόλεμος (ήρωας της Ελευσίνας που βοήθησε την Δήμητρα να βρει την κόρη της). Τα Ελευσίνια διακρίνονταν στα Μεγάλα και στα Μικρά. Τα Μεγάλα ετελούντο τον Σεπτέμβριο και τα Μικρά τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο. Στα Μεγάλα Ελευσίνια η εορτή κρατούσε 9 μέρες. Τις πρώτες 5 μέρες γίνονταν προσευχές, καθαρμοί και θυσίες. Την 6η μέρα γίνονταν μυστηριακές τελετές για τη ζωη και τον θάνατο στο ``Τελεστήριον΄΄ της Ελευσίνας όπου συνέρεαν οι Αθηναίοι με πομπή μεσώ της Ιεράς Οδού. Στο Τελεστήριον γινόταν η αποκάλυψη των μυστικών που αφορούσαν την άλλη ζωή. Η Δήμητρα – σύμβολο της γονιμότητας, η Περσεφόνη – σύμβολο του θανάτου, καθώς και η σπορά του σταριού και η αναβλάστησή του από τη γη, όλα αυτά συνδυάστηκαν με την αθανασία της ψυχής. Την αθανασία αυτή και άλλα στοιχεία αποκαλύπτονταν στα Ελευσίνια.

Στους μύστες δίδονταν οδηγίες που αφορούσαν την μεταθανάτιο ζωή και αποσκοπούσαν στο να είναι η επόμενη αυτή ζωή ευτυχισμένη. Αυτά τα μυστηριακά στοιχεία θα παραμείνουν για πάντα άγνωστα. Στα Ελευσίνια συμμετείχαν χιλιάδες άνθρωποι, ιδίως Αθηναίοι. Προϋπόθεση συμμετοχής ήταν οι συμμετέχοντες να έχουν μυηθεί τουλάχιστον στον πρώτο βαθμό μυήσεως. Γενικά το τελετουργικό μυήσεως παραμένει αιώνιο επτασφράγιστο μυστικό. Τα Ελευσίνια, καθώς και η εορτή των Παναθηναίων, καθιερώθηκαν από τον μυθικό (ίσως και πραγματικό) βασιλιά της Αθήνας, Ερεχθέα. Οι Αθηναίοι προς τιμήν του Ερεχθέα είχαν κατασκευάσει στην Ακρόπολη (26) το Ερέχθειο που ήταν ναός ιωνικού ρυθμού με τις περίφημες Καρυάτιδες – δίκην κιόνων. Επί τη ευκαιρία, οι Καρυάτιδες ήταν παρθένες από τις Καρυές της Λακωνίας που χόρευαν σε θρησκευτικές εορτές. Στα Ελευσίνια ανάγονται οι θρησκευτικές πομπές και τα θρησκευτικά μυστήρια της χριστιανικής θρησκείας.

Τα Διονύσια ήταν επίσης μεγάλη εορτή. Εορτάζονταν τον Μάρτιο προς τιμήν του θεού της γονιμότητας και του κρασιού, Διονύσου. Ήταν πομπές με ανθρώπους μεταμφιεσμένους σε Σάτυρους (οι Σάτυροι ήταν ζωώδη πλάσματα που, όπως και οι Σιληνοί, συνόδευαν τον θεό της γονιμότητας και του κρασιού, Διόνυσο ή αλλιώς Βάκχο) που από τις άμαξες έλεγαν πειρακτικά λόγια στους διαβατές, τα ``εξ αμάξης΄΄, χωρίς παρεξήγηση. Η εορτή του Διονύσου συνοδευόταν και από οργιαστικές τελετές. Από τα Διονύσια με τις μεταμφιέσεις με μάσκες των συμμετεχόντων προέρχονται τα σημερινά καρναβάλια και οι αποκριάτικες μεταμφιέσεις. Στα Διονύσια γινόταν και παρουσίαση νέων δραματικών έργων και απονέμονταν βραβεία στους συγγραφείς και τους ηθοποιούς. Αυτά ήταν τα ``μεγάλα ή κατ’ άστυ Διονύσια΄΄.

Υπήρχαν και τα ``μικρά ή κατ’ αγρούς Διονύσια΄΄ που γιορτάζονταν στην ύπαιθρο και ήταν εορτές κρασιού που έπιναν το νέο κρασί της χρονιάς. Σε αυτά γινόταν πομπή με κωμικούς χορούς, πειράγματα και διθυραμβικά τραγούδια. Τα τελευταία ήταν ενθουσιαστικά τραγούδια προς τιμήν του Διονύσου που έψαλλε χορός μεταμφιεσμένων σε Σατύρους ή τράγους. Στα τραγούδια αυτά υπήρχαν και στοιχεία θεατρικής δράσης. Από τα τραγούδια αυτά αναπτύχθηκε το σατυρικό δράμα και η κωμωδία. Ας σκεφτούμε την ομοιότητα των λέξεων ``τραγούδι΄΄ και ``τραγωδία΄΄(``tragedy΄΄ στα αγγλικά). Και τα δύο σχετίζονται με τα συνθετικά: ``τράγος΄΄ (οι μεταμφιεσμένοι σε τράγους στα Διονύσια) και ``ωδή΄΄ (``ode΄΄ στα αγγλικά και στα ιταλικά) που σημαίνει άσμα, τραγούδι (τα τραγούδια στα Διονύσια). Από την λέξη ``ωδή΄΄ προέρχεται και το ``ωδείον΄΄.

Η τραγωδία, μαζί με την κωμωδία και το σατυρικό δράμα (και τα 3 οι αρχαίοι Έλληνες τα επινόησαν), συνιστούν το δράμα. Έτσι και το θέατρο γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα!!! Γενικά, τα Διονύσια ήταν εορτή για την φύση που πεθαίνει και ανασταίνεται. Όμως, όπως τα Ελευσίνια και τα ορφικά μυστήρια (για αυτά θα γίνει αναφορά σε παρακάτω κεφάλαιο), έτσι και αυτά είχαν μυστηριακό χαρακτήρα για τη ζωή και τον θάνατο. Από τις εορτές προς τιμήν του Διονύσου ή αλλιώς Βάκχου όπως προαναφέρθηκε, γεννήθηκε η δραματική τέχνη, δηλαδή το θέατρο. Επίσης σε αυτά ανάγονται και οι αποκριάτικες μεταμφιέσεις. Στην αρχαία Αθήνα μεγάλη εορτή προς τιμήν του θεού Διονύσου, πέρα από τα Διονύσια, ήταν και τα τριήμερα Ανθεστήρια (εορτή που εκτός των άλλων χαρακτηρίζετο από πομπή προς τον θεό Διόνυσο, καθώς και διαγωνισμό πόσεως κρασιού στα σπίτια του συμποσίου και στην αγορά) που γίνονταν κατά τον μήνα Ανθεστηριώνα (ο 8ος μήνας του αρχαίου αττικού ημερολογίου, μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαρτίου). Επίσης, υπήρχαν και τα Λήναια που και αυτά ήταν εορτή προς τιμήν του Διονύσου και ετελούντο στο Λήναιο τον μήνα Γαμηλιώνα (ο 7ος μήνας του αττικού ημερολογίου – από τα μέσα Ιανουαρίου ως τα μέσα Φλεβάρη). Στα Λήναια γινόταν διαγωνισμός δραματικών συγγραφέων – όπως και στα Μεγάλα Διονύσια – στο Λήναιο (τοποθεσία του ιερού του Διονύσου Ληναίου). Επίσης, γίνονταν λυρικοί αγώνες και φυσικά η καθιερωμένη πομπή.

Οι Αθηναίοι φρόντιζαν τις προσωπικές τους υποθέσεις, αλλά και τις υποθέσεις της πολιτείας. Η δημοκρατία στην Αθήνα εδραιώθηκε με τις μεταρρυθμίσεις του Αθηναίου πολιτικού Κλεισθένη, τον 6ο αιώνα π.Χ. Έτσι, στην δημοκρατική Αθήνα οι πολίτες κυβερνούσαν την πόλη τους και όχι κάποιος αρχηγός ή εκπρόσωπός τους. Οι πολίτες συμμετείχαν στις συνεδριάσεις της ``εκκλησίας του δήμου΄΄ (λαϊκής συνέλευσης), που γίνονταν κάθε 36 ημέρες στην Πνύκα (λόφος κοντά στην Ακρόπολη). Δηλαδή, συμμετείχαν σε συνεδριάσεις όπου μαζεύονταν οι πολίτες και αποφάσιζαν οι ίδιοι – πλειοψηφικά – για τις ενέργειες και την διακυβέρνηση της πολιτείας, μιας και στην αρχαία Αθήνα κυβερνούσαν οι πολίτες και όχι κάποιος ηγέτης ή ολιγαρχία. Οι Αθηναίοι πολίτες άνω των 21 ετών, έκκριναν και επιψήφιζαν τις αποφάσεις που λάμβανε η ``Βουλή των πεντακόσιων΄΄.

Οι Αθηναίοι πολίτες συμμετείχαν στις αποφάσεις της εκκλησίας του δήμου στην οποία, όχι μόνο συζητούσαν τα ζητήματα της πόλης, αλλά είχαν δικαίωμα να θέσουν και την δική τους πρόταση! Στην Βουλή των πεντακοσίων συμμετείχαν 50 βουλευτές από κάθε μία από τις 10 φυλές της Αθήνας, οι οποίοι εναλλάσσονταν κάθε 36 ημέρες. Κατά την διάρκεια των 36 ημερών που αντιπροσώπευαν την Βουλή οι 50 βουλευτές της μιας από τις 10 φυλές, διέμεναν και σιτίζονταν σε ειδικό χώρο που λεγόταν ``Πρυτανείον΄΄. Η φυλή τους την περίοδο διακυβέρνησή της λεγόταν ``πρυτανεύουσα΄΄, οι βουλευτές ``πρυτάνεις΄΄ και ο αρχηγός τους ``επιστάτης των πρυτάνεων΄΄.

Στην δημοκρατική Αθήνα υπήρχε, πέρα από την λαϊκή ετυμηγορία για την διοίκηση της πολιτείας, και η ``Ηλιαία΄΄. Ήταν το δικαστήριο που έκρινε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες και το αποτελούσαν 10 τμήματα από 500 δικαστές το καθένα που αντιστοιχούσαν στις δέκα αττικές φυλές. Υπήρχαν και άλλα δύο τμήματα αναπληρωματικά. Στην Ηλιαία μπορούσαν να εκλεγούν ως μέλη και θήτες (εργάτες γης). Στο δικαστήριο αυτό ο κατηγορούμενος δεν γνώριζε μέχρι τελευταίας στιγμής σε ποιο τμήμα θα γινόταν η δίκη του και έτσι δεν μπορούσε αυτός ή οι συγγενείς του να επηρεάσουν το δικαστήριο. Η Ηλιαία ήλεγχε ακόμα και τους άρχοντες, ακόμα και έπειτα από κάποια καταγγελία ενός απλού Αθηναίου πολίτη! Δεν υπήρχε το απαράδεκτο βουλευτικό άσυλο που επιτρέπει σήμερα στους βουλευτές να συκοφαντούν και να παρανομούν χωρίς να ελέγχονται από κανέναν. Σήμερα στην Ελλάδα η άρση της βουλευτικής ασυλίας κάποιου βουλευτή αποφασίζεται από την ίδια την Βουλή!!!

Στην Αθήνα, σε λόφο αφιερωμένο στον θεό του πολέμου Άρη, υπήρχε ο Άρειος Πάγος. Ήταν δικαστήριο στο οποίο γίνονταν μέλη οι επώνυμοι άρχοντες (βλ. παρακάτω) όταν τελείωνε η θητεία τους. Ο Άρειος Πάγος είχε δικαστικά καθήκοντα και μέριμνά του ήταν η ευνομία και η προστασία του πολιτεύματος. Με τον καιρό όμως έχασε την δύναμή του (περιορίστηκε σε δίκες για φόνο και θρησκευτικές δίκες) από το άλλο δικαστήριο, την Ηλιαία. Σήμερα ο Άρειος Πάγος έχει ξαναβρεί το κύρος του και στην σύγχρονη Ελλάδα είναι το ανώτατο δικαστήριο. Φυσικά, βρίσκεται στην Αθήνα, στην πρωτεύουσα της Ελλάδος. Η Αθήνα, ακόμα και σήμερα, είναι το επίκεντρο της Ελλάδος και ουσιαστικά το ελληνικό κράτος είναι αθηνοκεντρικό. Σήμερα δεν υπάρχει κάποια αντίστοιχη Σπάρτη ή Βοιωτία ή Μακεδονία να περιορίσει την, αναδημιουργούμενη από τις στάχτες της, αθηναϊκή ηγεμονία!!! Πάντως, η σημερινή ηγεμονία της Αθήνας δεν είναι τυχαία και δείχνει ότι η πόλη που δημιούργησε την δημοκρατία και ανέδειξε τις ηθικοπνευματικές αξίες, έχει σήμερα την τύχη που της αξίζει. Ακόμα και αν έχει καταντήσει κράτος εν κράτει! Οι Έλληνες μιλάνε ακόμα για το ``κράτος των Αθηνών΄΄!!!

Στην αρχαία Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ. η δημοκρατία εξασφάλιζε την ισονομία, την αξιοκρατία, την ισότητα και την ισοπολιτεία. Με εξαίρεση τους δέκα στρατηγούς που εκλέγονταν με ψηφοφορία, οι άρχοντες και οι δημόσιοι υπάλληλοι εκλέγονταν με κλήρωση. Επίσης, για να εξασφαλιστεί η ισοπολιτεία με η συμμετοχή και των φτωχών σε δημόσια αξιώματα, υπήρχε ο δικαστικός, ο βουλευτικός και ο εκκλησιαστικός (για την εκκλησία του δήμου) μισθός. Στην αρχαία Αθήνα υπήρχαν οι 9 άρχοντες με μειωμένη εξουσία την εποχή του Περικλή (24), σε σχέση με την εποχή του νομοθέτη Σόλωνα (640 – 560 π.Χ.). Ο Σόλων (46) πήρε – πριν τον Πεισίστρατο – τα ηνία της πόλης το 594 π.Χ. Ο Σόλων ήταν ο θεμελιωτής της αθηναϊκής δημοκρατίας. Το νέο πολίτευμα που ίδρυσε ήταν τιμοκρατικό με δημοκρατικά στοιχεία. Εκτός των άλλων, ίδρυσε την Βουλή και την εκκλησία του δήμου και θέσπισε τον συνδυασμό ψηφοφορίας και κλήρωσης στην εκλογή των αρχόντων. Πάντως, το γνωστό πρότυπο της δημοκρατίας στην Αθήνα δημιούργησε το 508 π.Χ. ο μεταρρυθμιστής Κλεισθένης (6ος αιώνας π.Χ.). Σημειώνεται ότι ο πρώτος νομοθέτης των Αθηνών ήταν ο Δράκων (περ. 680 – 600 π.Χ.), γνωστός για τους πολύ αυστηρούς του νόμους: τους ``δρακόντειους΄΄. Η αθηναϊκή δημοκρατία ήταν η πρώτη και τελευταία άμεση δημοκρατία στον κόσμο (δημοκρατία είχε και η αποικία της Αθήνας Θούριοι – στην Κάτω Ιταλία – που ιδρύθηκε το 443 π.Χ.).

Οι 9 άρχοντες της αρχαίας Αθήνας ήταν: ``ο επώνυμος άρχων΄΄ που συγκαλούσε την Βουλή και την εκκλησία του δήμου, ``ο άρχων πολέμαρχος΄΄ που ήταν ο αρχηγός του στρατού και στρατοδίκης, ``ο βασιλιάς΄΄ που είχε θρησκευτικές και κάποιες δικαστικές αρμοδιότητες και ``οι 6 θεσμοθέτες΄΄ που νομοθετούσαν και είχαν και δικαστικά καθήκοντα. Επί Περικλή (24), οι 9 άρχοντες είχαν μειωμένες αρμοδιότητες και πολλά από τα παλιότερα καθήκοντά τους είχαν επιμεριστεί σε άλλους δημοσίους λειτουργούς. Έτσι, δημιουργήθηκαν νέοι άρχοντες και συγκεκριμένα ήταν ``οι 7 νομοφύλακες΄΄(εκτελούσαν τις αποφάσεις της Βουλής και επέβλεπαν την ομαλή διεξαγωγή των συνεδριάσεων της εκκλησίας του δήμου), ``οι φύλαρχοι΄΄ (πολιτικοί άρχοντες της κάθε φυλής), ``οι εύθυνοι΄΄ (εξέλεγαν τους υπολοίπους άρχοντες), ``οι σωφρονισταί΄΄ (επέβλεπαν τη συμπεριφορά των νέων που έπρεπε να ήταν κοσμία), ``οι αστυνόμοι΄΄ (υπεύθυνοι για την καθαριότητα και την τάξη στην πόλη), ``οι 10 ελληνοταμίαι΄΄ (ήταν υπεύθυνοι για τους φόρους των Αθηναίων και των συμμαχικών πόλεων – στο συμμαχικό ταμείο της Δήλου), ``οι λογισταί΄΄ (αρμόδιοι για τον λογιστικό έλεγχο των δημοσίων χρημάτων), ``οι σιτοφύλακες΄΄ (υπεύθυνοι για την τιμή και την επάρκεια του σταριού), ``οι πωληταί΄΄ (πουλούσαν τις δημευμένες περιούσιες) και ``οι πράκτορες΄΄ (εισέπρατταν τις ποινές που το κράτος είχε επιβάλει).

Η αρχαία Αθήνα ήταν η μοναδική πόλη στην ανθρώπινη ιστορία που πέρα από την άμεση δημοκρατία υπήρχε ο θεσμός των λειτουργιών. Οι λειτουργίες στην ουσία ήταν η οικονομική βοήθεια των πλουσίων πολιτών στο κράτος, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα συμμετοχής και των φτωχών στα αγαθά της πόλης. Οι λειτουργίες ήταν: α)``Τα θεωρικά΄΄. Αυτή ήταν λειτουργία του ιδίου του κράτους. Το δημόσιο ταμείο έδινε χρήματα στους φτωχούς πολίτες της Αθήνας για να αγοράσουν το εισιτήριο στο θέατρο!!! β)``Η χορηγία΄΄. Ο εύπορος πολίτης που την αναλάμβανε λεγόταν ``χορηγός΄΄. Σήμερα έχει παρερμηνευθεί η λέξη ``σπόνσορας΄΄ με τη λέξη ``χορηγός΄΄. Στην ουσία σήμερα ο σπόνσορας κερδίζει από την χρηματοδότησή του, ενώ ο χορηγός της αρχαίας Αθήνας δεν κέρδιζε. Στην αρχαία Αθήνα ο χορηγός πλήρωνε τα έξοδα για την προετοιμασία του χορού των τραγωδιών. Ο χορός, στο θέατρο, ήταν ομάδα χορευτών που ερμήνευε τα χορικά μέρη του δράματος, δηλαδή τα μέρη στα οποία τραγουδούσε και χόρευε.

Ο χορηγός της τραγωδίας που βραβευόταν (υπήρχε θεατρικός διαγωνισμός ανάμεσα στους συγγραφείς δράματος) έπαιρνε τιμητικό βραβείο που ήταν ένας χρυσός τρίποδας που τον τοποθετούσε στην ``οδό των τριπόδων΄΄, στους πρόποδες της Ακροπόλεως. Σήμερα σώζεται στην περιοχή της Πλάκας το χορηγικό μνημείο του Λυσικράτη που ο κόσμος γνωρίζει ως ``φανάρι του Διογένη΄΄. γ)``Η εστίασις΄΄. Ήταν ένα δείπνο στο οποίο έτρωγαν 2000 άτομα της ιδίας φυλής και είχε ως σκοπό την γνωριμία των μελών της φυλής. δ)``Η γυμνασιαρχία΄΄. Ήταν η οικονομική δαπάνη για την διακόσμηση των αγωνιστικών χώρων και την προπόνηση των αθλητών. Σχετικά με την διακόσμηση, σημειώνεται ότι οι ναοί και τα γυμναστήρια στην αρχαία Ελλάδα ήταν στολισμένα με αγάλματα γυμνών αθλητών. ε)``Η τριηραρχία΄΄. Ήταν η οικονομική δαπάνη για την συντήρηση και τον εξοπλισμό τριήρους (αθηναϊκό πλοίο) και ήταν η πιο δαπανηρή λειτουργία. Αυτός που αναλάμβανε την οικονομική δαπάνη λεγόταν ``τριήραρχος΄΄ και μάλιστα είχε το δικαίωμα να κυβερνάει την τριήρη εν καιρό πολέμου.

Στην αρχαία Αθήνα η θέση των δούλων ήταν σχετικά καλή. Οι περισσότεροι δούλοι στην αρχαία Αθήνα ήταν από την Καρία, τη Λυδία, την Φρυγία (και οι 3 ήταν περιοχές της Μ. Ασίας), την Θράκη και τα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Επίσης, υπήρχαν και πολλοί Σκύθες δούλοι. Οι Σκύθες (αρχαίος ιρανικός λαός) ήταν και καλοί τοξότες. Γνωστοί τοξότες ήταν και οι Κρήτες (χρησιμοποιήθηκαν ως μισθοφόροι από τους Αθηναίους κατά τον πελοποννησιακό πόλεμο), αλλά και οι Πάρθοι (αρχαίος ιρανικός λαός) που τόξευαν από τα καλπάζοντα άλογά τους. Στην αρχαία Αθήνα οι δούλοι εργάζονταν στα χωράφια, στις οικίες, στα ναυπηγεία και αλλού. Μάλιστα στον ελεύθερο χρόνο που τους απέμενε μπορούσαν να ασχοληθούν με την δική τους εργασία, για να πληρώσουν στο αφεντικό τους την ετήσια ``αποφορά΄΄ (φόρο). Στην Αθήνα απαγορευόταν να συλλάβουν δούλο που έβρισκε άσυλο σε ναό. Τότε, μπορούσε μόνον το αφεντικό του να τον πουλήσει σε άλλον. Επίσης, απαγορευόταν να χτυπήσουν δούλο που φορούσε στεφάνι ή καθόταν σε κάποιον βωμό και υπήρχαν νόμοι που προστάτευαν τους δούλους από την άσκηση βίας!!!

Πολλοί δούλοι εργάζονταν ως υπάλληλοι σε νομισματοκοπεία, στην βουλή, στην εκκλησία του δήμου και στα δικαστήρια. Επίσης, υπήρχαν δούλοι με αστυνομικά καθήκοντα, οπλισμένοι με τόξα! Σε ώρα πόλεμου οι δούλοι μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως στρατιώτες και αν έδειχναν ανδραγαθία, τότε το κράτος μπορούσε με δικά του έξοδα να εξαγοράσει την ελευθέρια τους! Ο ``παιδαγωγός΄΄ στην αρχαία Αθήνα ήταν ο πιο ηλικιωμένος και έμπιστος δούλος που συνόδευε τα παιδία (από τα 7 τους χρόνια) στο σχολείο. Όταν η αθηναϊκή οικογένεια αγόραζε κάποιον δούλο τότε γινόταν τελετή στην οικογενειακή εστία! Στην τελετή ο δούλος καθόταν μαζί με την οικογένεια, δίπλα στην ιερή εστία του σπιτιού. Ο συμβολισμός της τελετής ήταν ότι ο δούλος θεωρείτο μέλος της οικογενείας και όχι ξένος!

Μιας και γίνεται αναφορά στην εστία του σπιτιού, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν την ιερή φλόγα τόσο στην οικία τους, όσο και στους ιερούς τους ναούς. Μάλιστα, όταν ίδρυαν κάποια αποικία, τότε έπαιρναν μαζί τους στη νέα πόλη τα οστά των προγόνων τους και την ιερή εστία. Επίσης, υπήρχε και η θεά Εστία η οποία ήταν προστάτιδα της οικογενειακής εστίας. Σήμερα, η εστία υπάρχει στις εκκλησίες με τα καντήλια όπως και στους αρχαίους ελληνικούς ναούς. Επίσης, σε πολλά σπίτια οι οικογένειες έχουν το καντήλι, δηλαδή το αντίστοιχο της αρχαιοελληνικής εστίας. Το Πάσχα οι χριστιανοί, λίγο πριν την Ανάσταση, λαμβάνουν από την εκκλησία το άγιο φως με το οποίο, μετά την λειτουργία της Αναστάσεως, ανάβουν το καντήλι της οικίας τους.