ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Το παρόν δοκίμιο διαπραγματεύεται την έννοια, τα αποτελέσματα και τους τρόπους αντιμετώπισης της παγκοσμιοποίησης. Είναι διανθισμένο με τα αιώνια και οικουμενικά αγαθά των αρχαίων και νεότερων Ελλήνων που θα πρέπει να αποτελέσουν σήμερα πρότυπο ζωής με ένα νέο διαφωτισμό, όπως τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό του 18ου αιώνα που στράφηκε στα ιδανικά των αρχαίων Ελλήνων. Το δοκίμιο αυτό απευθύνεται στον αναγνώστη με σκοπό να του κεντρίσει το ενδιαφέρον για τα κοινά, αλλά και τα αληθινά ιδανικά. Ως άλλος Σωκράτης (20) προσπαθώ να γίνω οίστρος (αλογόμυγα) στη συνείδηση του ανθρώπου, με σκοπό να θέσει τον εαυτό του όχι απλό παρατηρητή των γεγονότων, όχι ιδιώτη (στην αρχαία Ελλάδα ``ιδιώτης΄΄ σήμαινε ο μη μετέχων στα κοινά πολίτης και θεωρείτο ανόητος), αλλά ενεργό πολίτη σαν τον πολίτη του λίκνου και θεωρούμενου ως αιωνίου προτύπου της δημοκρατίας: της αρχαίας Αθήνας του πέμπτου αιώνα π.Χ., του ``χρυσού αιώνα του Περικλέους (24)΄΄. Παράλληλα, σωκρατικά, κεντρίζω τον αναγνώστη και προσπαθώ να τον κάνω να συνειδητοποιήσει την γνώση της άγνοιάς του!!! Αυτό είναι χρήσιμο ιδίως για τους …Έλληνες που νομίζουν ότι τα γνωρίζουν όλα!
Στόχος του δοκιμίου αυτού είναι ο αναγνώστης να ακολουθήσει, ως πρότυπο, κυρίως τον Σωκράτη. Πρέπει να αποκτήσει, όπως προαναφέρθηκε, γνώση της άγνοιάς του. Σήμερα, ο καθένας γνωρίζει ένα ελάχιστο κομμάτι του επιστητού: αυτό που έχει σπουδάσει. Αλλά και οι σπουδές γίνονται με υποκειμενικό τρόπο. Για παράδειγμα ο μη Έλληνας αναγνώστης θα απηυδήσει με το δοκίμιο αυτό, γιατί στην πατρίδα του έμαθε την ιστορία της αρχαίας Ελλάδος (αν την έμαθε) με τρόπο επιλεκτικό και διαστρεβλωμένο. Έτσι, θα σπεύσει, δίχως να διασταυρώσει τις πληροφορίες του πονήματος αυτού, να χαρακτηρίσει τον υποφαινόμενο ακροδεξιό. Γενικά, το πρόβλημα της εποχής μας είναι ότι μας αρέσει να κολλάμε ταμπελίτσες στους άλλους, ακόμα και σε μωρά και μικρά παιδιά. Λέμε για παράδειγμα: –``αυτό το παιδί είναι ομιλητικό, το βλέπω να γίνεται πολιτικός ή δικηγόρος΄΄. Οι ταμπελίτσες είναι η εύκολη λύση, μιας και εντάσσουμε σε κάποιον χώρο ένα άτομο και δεν αναζητούμε αν αυτά που λέγει έχουν λογική βάση.
Σήμερα, επικρατούν οι προκαταλήψεις, τα στερεότυπα και τα συνθήματα που προβάλλει το σύστημα, ιδίως μέσω των ΜΜΕ, των περιοδικών, του διαδικτύου, καθώς και του κινηματογράφου. Μπορεί πολλοί αναγνώστες να έχουν αρκετά πτυχία, αλλά στην ουσία να είναι μη σκεπτόμενα άτομα, δηλαδή να μην είναι πνευματικοί άνθρωποι. Ο Σωκράτης τόνιζε πως για να καταλήξουμε στην αλήθεια πρέπει να έχουμε γνώση της άγνοιάς μας, να απεγκλωβιζόμεθα από κάθε προκατάληψη και στερεότυπο, να εξετάζουμε σφαιρικά και διεξοδικά το υπό συζήτησιν θέμα και να επαναπροσδιορίζουμε τις έννοιες που έχουν, πλέον, χάσει το πραγματικό τους νόημα. Επιπρόσθετα, κατά τον Σωκράτη, πρέπει να έχουμε το ``γνώθι σαυτόν΄΄, την αυτογνωσία. Με βάση αυτά, μπορεί ο άνθρωπος να συνδιαλέγεται σωστά με τους άλλους και να φθάσει στην θέαση της αλήθειας, ανεβαίνοντας μια μεγάλη ανηφόρα. Σήμερα, δυστυχώς, ο διάλογος έχει καταντήσει λεκτικός διαξιφισμός για το ποιος θα επιβάλλει την άποψή του στον συνομιλητή του …
Προσπάθησα να γράψω αυτό το δοκίμιο με τρόπο όσο το δυνατόν πιο κατανοητό από όλους τους αναγνώστες.Όνειρό μου είναι το πόνημα αυτό να μεταφραστεί σε όλες τις χώρες του κόσμου, δηλαδή να οικουμενοποιηθεί (όχι να παγκοσμιοποιηθεί). Πάντως, δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχουν πολλά προβλήματα στη απόδοση κάποιων ελληνικών όρων σε άλλες γλώσσες και αυτό δείχνει – δυστυχώς – πως οι γλώσσες στις οποίες δεν μπορούν να διατυπωθούν υψηλότερα νοήματα λειτουργούν ως τροχοπέδη στην πνευματική άνοδο των ανθρώπων που τις ομιλούν, γιατί ο λόγος είναι συνυφασμένος με τη λογική και τα δύο καθιστούν τον άνθρωπο μοναδικό ανάμεσα στα αλλά έμβια όντα. Το σίγουρο, όμως, είναι πως το σύστημα το επιδιώκει αυτό, δηλαδή την κακοποίηση της γλώσσας και την επικράτηση της αμερικάνικης γλώσσας που δεν έχει καμία σχέση με την πάλαι ποτέ αγγλική γλώσσα της λογοτεχνίας και ποίησης.
Στο δοκίμιο αυτό γίνονται κάποιες επαναλήψεις σχετικά με τους Έλληνες. Αυτό γίνεται εσκεμμένα, γιατί όπως έλεγε ο Αριστοτέλης (23) η ``έξις΄΄ (η επανάληψη) οδηγεί στην ηθική αρετή. Παρεμπιπτόντως, ίσως κατηγορηθώ για προγονοπληξία ή υπερεθνικισμό, όμως οποίος το σκεφτεί αυτό σφάλει. Πιστεύω ακράδαντα ότι η λύση των προβλημάτων της καθημερινότητας και της παγκοσμιοποίησης είναι η θέαση (για να θυμηθούμε τον Πλάτωνα) της αλήθειας: του αγαθού ή αλλιώς της διανοητικής και ηθικής αρετής κατά τον Αριστοτέλη που φαίνεται σε όλες τις εκφάνσεις του ελληνικού πολιτισμού: την τέχνη, τα γράμματα, την φιλοσοφία και τις επιστήμες. Ο ελληνικός πολιτισμός, σε αντίθεση με αυτό που νομίζουν κάποιοι μη Έλληνες διανοητές, είναι ενιαίος και η αρχαία, η μεσαιωνική και η νεότερη ελληνική ιστορία αποτελούν μια ιστορική συνεχεία.
Το ερώτημα των αναγνωστών σίγουρα είναι για ποιον λόγο θα πρέπει να στραφεί ο σύγχρονος κόσμος πάλι στους Έλληνες. Η απάντηση είναι απλή. Ο ελληνικός πολιτισμός είναι ο μοναδικός αρχαίος πολιτισμός που διατηρήθηκε και δεν πέθανε όπως ο πολιτισμός των Αιγυπτίων, των Βαβυλωνίων, των Ίνκας και άλλων. Κάποιοι θα υποστηρίξουν ότι πέρα από τον ελληνικό επέζησαν και άλλοι δύο πολιτισμοί, ο ινδικός και ο κινεζικός. Η απάντηση πάλι είναι απλή. Καταρχάς ελάχιστα γνωρίζουμε για τον πραγματικό ινδικό πολιτισμό. Άλλωστε, δεν είναι εφάμιλλος των άλλων μεγάλων αρχαίων πολιτισμών. Το κυριότερο, όμως, είναι ότι οι αρχαίοι Έλληνες ήταν αυτοί που επηρέασαν σημαντικότατα τους Ινδούς. Ένα παράδειγμα είναι η θεωρία της μετενσάρκωσης που εμφανίστηκε αρχικά στα ορφικά μυστήρια και στην πυθαγόρεια φιλοσοφία στην αρχαία Ελλάδα και αργότερα την εξέφρασαν Έλληνες φιλόσοφοι όπως ο Πλάτων (21) και ο Εμπεδοκλής. Η μετενσάρκωση, με την έννοια της αλυσίδας των αναγεννήσεων, αναφέρεται και στον βουδισμό και ίσως και εκεί υπάρχει επιρροή από τους αρχαίους Έλληνες!!! Στις Ινδίες, ο διάδοχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου (7), Μένανδρος, έγινε βασιλιάς. Ο Μένανδρος ασπάστηκε τον βουδισμό που τον αγιοποίησε με το όνομα Μιλίντα! Μάλιστα, ο Μένανδρος μετέφερε ελληνικά στοιχεία στον βουδισμό! Σε ό,τι αφορά τον κινεζικό πολιτισμό, αν κάποιος διαβάσει ιστορία θα διαπιστώσει ότι πολύ απλά η διαδρομή στην Κίνα ήταν από την φεουδαρχία και τις δυναστείες στον …κομμουνισμό! Μάλλον μερικοί συγχέουν τους Θιβετιανούς γκουρού με ολόκληρη την Κίνα. Και όμως το Θιβέτ θέλει να αποσχιστεί από την Κίνα!
Όταν ο αναγνώστης θα έχει διαβάσει το δοκίμιο αυτό θα έχει καταλήξει σε τρία συμπεράσματα. Το πρώτο είναι ότι δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο δεν μίλησαν πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες, ακόμα και στην επιστήμη. Το δεύτερο είναι ότι ο ελληνικός πολιτισμός μεταδόθηκε παντού, τόσο στο παρελθόν, όσο και σήμερα. Στη σημερινή εποχή εμφανίζεται,έστω και μεταλλαγμένος, σε όλους τους τομείς του πολιτισμού, από την πολιτική (βλ. δημοκρατία Αθήνας) μέχρι τον μουσουλμανισμό (επηρεασμός από Αριστοτέλη) και τον χριστιανισμό. Το τρίτο είναι ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός δεν πέθανε αλλά οι εκφάνσεις του διατηρήθηκαν στην μεσαιωνική (παρά τις χριστιανικές διώξεις εναντίον των εθνικών και τις καταστροφές των αρχαίων μνημείων) και στην νεότερη Ελλάδα.Αυτό το κατανοούν περισσότερο οι εθνολόγοι, οι γλωσσολόγοι, οι λαογράφοι, οι αρχαιολόγοι και άλλοι επιστήμονες. Όμως, γίνεται κατανοητό και σε όσους γνωρίζουν ιστορία. Έτσι, αυτός που γνωρίζει ιστορία θα καταλάβει για παράδειγμα ότι η λιτανείες της εκκλησίας και η πομπή του επιταφίου της ελληνικής εκκλησίας, αλλά και άλλων εκκλησιών, ανάγονται στην πομπή των ελευσινίων μυστηρίων στην αρχαία Ελλάδα. Γενικά, ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός διατηρείται κρυμμένος στα ήθη, τα έθιμα και γενικά σε όλον τον νεότερο ελληνικό πολιτισμό.Αλλά αυτό δεν συμβαίνει μόνον στον ελληνικό πολιτισμό. Στο σύγγραμμα αυτό θα γίνει κατανοητό ότι τόσο ο ανατολικός όσο και ο δυτικός πολιτισμός θεμελιώθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες.
Ο ελληνικός πολιτισμός επηρέασε την ανατολή και την δύση, αφού η Ελλάδα είναι γεωγραφικά και πολιτισμικά το σταυροδρόμι μεταξύ τους. Δυστυχώς, όμως, οι σύγχρονοι Έλληνες αγνοούν τον πολιτισμό και την ιστορία τους παρόλο που μετέχουν σε αυτόν μεσώ των παραδόσεων και του περίφημου συλλογικού ασυνειδήτου που αναφέρει ο Καρλ Γιούνγκ(35). Η συμμετοχή στα ιδεώδη του ελληνικού πολιτισμού πρέπει να είναι οικουμενική και η διείσδυση σε αυτά μπορεί να γίνει με την εκπαίδευση ήδη από τα χρόνια του δημοτικού (για παράδειγμα με την ελληνική μυθολογία), την οικογενειακή αγωγή και τους εκδοτικούς οίκους. Οι τελευταίοι, μαζί με τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, πρέπει να στραφούν στα αρχαία, μεσαιωνικά και νεότερα ελληνικά κείμενα, καθώς και την ελληνική ιστορία και φιλοσοφία. Φυσικά, τα βιβλία αυτά πρέπει να περιέχουν διασαφηνιστικά σχόλια, γιατί η ελληνική σκέψη είναι δυσνόητη αν διδαχθεί αυτούσια. Σημαντικός, είναι ο ρόλος του υπουργείου πολιτισμού του κάθε κράτους, των εκδοτικών οίκων και των διανοουμένων, που δεν πρέπει να ζουν στον κόσμο των μακαρίων όπως λεει και ο Πλάτων.
Η αναζήτηση παιδείας είναι και μέλημα των πολιτών, αλλά κάποιος πρέπει να τους διδάξει και να τους συνηθίσει, όπως θα έλεγε και ο Αριστοτέλης, να αναζητούν το υψηλότερο. Άλλωστε, η λέξη άνθρωπος ετυμολογικά (άνω + θρώσκω = αναπηδώ) σημαίνει αυτός που ανεβαίνει προς τα πάνω, ανασταίνεται – πλατωνικά. Αυτός ο κάποιος είναι η οικογένεια και η εκπαίδευση, σε ένα κράτος παιδείας όπως αυτό της ιδανικής ``Πολιτείας΄΄, του κράτους παιδείας που περιγράφει ο Πλάτωνας. Όμως, χρειάζεται σωστή προσέγγιση των αρχαίων Ελλήνων, γιατί μέσα από τον κυκεώνα των απόψεων μπορεί κάποιος να εστιάσει σε λάθος απόψεις. Με άλλα λόγια, χρειάζεται μια προσέγγιση με ηθικά κίνητρα και όχι επιλογή απόψεων όπως του Καλλικλή και του Θρασυμάχου(19) που έλεγαν ότι δίκαιο είναι αυτό των ισχυρών και τους οποίους αντέγραψαν ο Νίτσε (14) και οι διαφώτιστες με το ``κοινωνικό συμβόλαιο΄΄ αντίστοιχα. Δεν χρειάζεται αποδοχή των πάντων, για παράδειγμα των απόψεων κάποιων σοφιστών που στερούνται λογικής συνέπειας και ηθικής.
Υποδειγματικό δεν είναι, επίσης, το γεγονός ότι ο Σωκράτης αμελούσε την οικογένειά του και φιλοσοφούσε. Ακόμα και στο αιώνιο πρότυπο της αθηναϊκής δημοκρατίας πρέπει να είμαστε επιλεκτικοί και να μην θεωρούμε ως πρότυπα διάφορα αρνητικά στοιχεία. Η αθηναϊκή δημοκρατία είναι το καλύτερο και μοναδικό δείγμα της έννοιας δημοκρατίας που εφαρμόστηκε στην πράξη, όμως δεν είναι το τελειότερο. Πολύ καλό είναι και το θεωρητικό πρότυπο της ιδανικής ``Πολιτείας΄΄ που περιγράφει ο Πλάτωνας. Στην ανάγκη του προσανατολισμού προς την ελληνική κουλτούρα, δεν αρκεί μονάχα η είσοδος κλασσικών σπουδών στα (αμερικάνικα) πανεπιστήμια, όπως πρότειναν το 1999 οι κλασικιστές Victor Davis Hanson και John Heath, γιατί έτσι περιορίζεται ο ελληνικός πολιτισμός σε μια συγκεκριμένη εποχή (τα κλασσικά χρόνια), έχει τοπικό χαρακτήρα (τα αμερικάνικα πανεπιστήμια με τα … πανάκριβα δίδακτρα τους –ενώ σε άλλες χώρες η παιδεία είναι δωρεάν) και εστιάζεται σε έναν συγκεκριμένο τομέα του ελληνικού πολιτισμού: τα γράμματα.
Στην επαφή μου αυτή με τον αναγνώστη, θεώρησα ότι δεν θα έπρεπε να σταθώ στην παράθεση κουραστικών λεπτομερειών για διάφορα πολυσυζητημένα θέματα τα οποία, όμως, για πολλούς ανθρώπους – ιδίως μεγαλύτερης ηλικίας – είναι άγνωστα.Για τις λεπτομέρειες αυτές είναι εύκολο ο αναγνώστης να βρεί πληροφορίες στις εφημερίδες, στο διαδίκτυο, σε βιβλία και περιοδικά ή να ενημερωθεί από την τηλεόραση. Αυτό που πολύ δύσκολα θα βρεί ο αναγνώστης στις παραπάνω πηγές είναι μια βαθύτερη ανάλυση της παγκοσμιοποίησης και φυσικά μια διέξοδο από τα δίχτυα της. Η επιστροφή στα ιδανικά του ελληνικού πολιτισμού είναι η απάντηση στο πρόβλημα.
Σκοπός του συγγράμματος αυτού είναι να καταλάβει το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, ακόμα και μια απλή νοικοκυρά ή ενας εργάτης, τις βαθύτερες έννοιες που προβάλλει η ελληνικη διανόηση. Όμως, πώς θα γίνει αυτό όταν η οικογένεια και η εκπαίδευση δεν δημιουργούν άτομα με ηθική και διανοητική αρετή, αλλά το σύστημα μέσω της παγκοσμιοποίησης ή μέσω του αυταρχισμού της δεσποτικής του εξουσίας, ευνουχίζει πνευματικά και ηθικά το άτομο και το καθιστά υπήκοο και όχι πολίτη; Αλλιώς, κάθε άνθρωπος, οποιασδήποτε κοινωνικής θέσης - με την κατάλληλη παιδεία και αγωγή με την οποία θα γαλουχείτο - θα ηταν ικανός και θα επιθυμούσε να αναζητήσει κάτι πέρα από την καθημερινότητα. Τότε, σύμφωνα με την αλληγορία του Πλάτωνα θα έβγαινε από το σκοτάδι της σπηλιάς που ζει ως δεσμώτης (του συστήματος) και θα ανέβαινε προς το εξωτερικό της, προς το φώς (την παιδεία και την αλήθεια), το αγαθό του οποίου θα είχε την εποπτεία. Αυτή η κατάσταση θα τον οδηγούσε στην υπέρτατη ευτυχία.
Δεν θα ήθελα το δοκίμιο αυτό να απευθύνεται σε έναν κλειστο κύκλο πνευματικών ανθρώπων, δηλαδή σκεπτόμενων ανθρώπων. Όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι και δυστυχώς η πλειοψηφία των νέων αδιαφορεί για την πολιτική και σε όσες χώρες η ψήφος δεν είναι υποχρεωτική – όπως οι ΗΠΑ που κυβερνούν τον πλανήτη – ελάχιστοι πολίτες ψηφίζουν... Έτσι, με την αδιαφορία τους συνεργούν στην κυβέρνηση των κρατών από ανδρείκελα που εξυπηρετούν τα συμφέροντα των μεγάλων εταιριών και των στρατιωτικών. Εξάλλου, ποίος έχει τον χρόνο σήμερα να αναζητήσει τη γνώση και την αρετή, όταν ο καθημερινός αγώνας για την εξασφάλιση χρημάτων μονοπωλεί τον χρόνο του. Ο δε ελεύθερος χρόνος που απόμένει αναλίσκεται σε ευτελείς τρόπους διασκέδασης. Η λέξη διασκέδαση προέρχεται από το δια + σκεδάννυμι και σημαίνει ετυμολογικά διασκορπισμός (του νου). Μερικοί από τους ευτελείς τρόπους διασκέδασης είναι η τηλεόραση, οι ανόητες συζητήσεις στο διαδίκτυο, τα ερωτικού περιεχομένου βιβλία, τα life style περιοδικά, η αχαλίνωτη διασκέδαση και διάφοροι τρόποι φυγής. Η φυγή της διασκέδασης έχει αντικαταστήσει την ψυχαγωγία που χαρακτήριζε τον ελεύθερο χρόνο των αρχαίων Ελλήνων. Η ψυχαγωγία οδηγεί τον άνθρωπο στο αγαθό, στην αρετή και όπως λέει ο Πλάτωνας: η θέαση του αγαθού είναι αυτή που οδηγεί τον άνθρωπο στην ευδαιμονία.
Το σύγγραμμα αυτό αποτελεί ένα κίνητρο για τον αναγνώστη, σε όποιο κράτος ή φυλή και αν ανήκει, να ψάξει σε εγκυκλοπαίδιες, βιβλία ή στο διαδύκτιο για πληροφορίες σχετικά με τον ελληνικό πολιτισμό, ώστε να αναζητήσει την ηθική και διανοητική αρετή. Άλλωστε, το δοκίμιο αυτό είναι το ίδιο μια εγκυκλοπαίδεια και έχει γραφτεί με απλό τρόπο και διευκρινιστικές σημειώσεις. Πάντως, για τους μη Έλληνες αναγνώστες πρέπει να σημειωθεί ότι κάθε όνομα ανθρώπου ή πόλης που δεν αναφέρεται ότι ανήκει σε κάποιο συγκεκριμένο κράτος, εννοείται
