ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΚΑΚΩΣΗ (ΚΕΚ)

Η κρανιοεγκεφαλική κάκωση αποτελεί ''επιδημία'' της εποχής μας, εξαιτίας των τροχαίων ατυχημάτων και δυστυχώς πλήττει ιδίως νέο παραγωγικό πληθυσμό. Ο μηχανισμός κάκωσης είναι ανάλογος της ενέργειας κάκωσης. Μικρή ενέργεια κάκωσης συνεπάγεται τοπική βλάβη, ενώ μεγάλη ενέργεια διάχυτη βλάβη. Ο τραυματισμός μπορεί να αφορά το τριχωτό κεφαλής, το κρανίο, τη σκληρά μήνιγγα και το εγκεφαλικό παρέγχυμα.

Η ταξινόμηση της ΚΕΚ είναι: α)Με βάση τον μηχανισμό κάκωσης χωρίζεται σε θλαστικό τραύμα (υψηλής ή χαμηλής ταχύτητας κάκωσης) και σε διατιτραίνον τραύμα (πυροβολισμός, τσεκούρι κτλ). β)Με βάση την βαρύτητα κάκωσης χωρίζεται σε ήπια (GCS=14 -15), μέτρια (GCS=9 - 13) και σοβαρή (GCS3 -8). γ)Με βάση την μορφολογία χωρίζεται σε εστιακή κάκωση (επισκληρίδιος, υποσκληρίδιος και ενδοεγκεφαλική) και σε διάχυτη κάκωση (ήπια διάσειση, κλασσική διάσειση και διάχυτη αξονική βλάβη).

Μπορεί να έχουμε θλάση ή αιμάτωμα ή διάχυτη αξονική βλάβη. Η εστιακή ή διάχυτη βλάβη μπορεί να αφορά τραυματική υπαραχνοειδή αιμορραγία ή επισκληρίδιο αιμάτωμα (οξύ ή χρόνιο) ή ενδοεγκεφαλική αιμορραγία ή θλάση εγκεφάλου. Το επισκληρίδιο αιμάτωμα μπορεί να συμβεί σε κάταγμα κρανίου, από ρήξη της μέσης μηνιγγικής αρτηρίας, έχουμε αιμάτωμα μεταξύ κρανίου και σκληράς μήνιγγας. Ο ασθενής κλινικά παρουσιάζει παροδική απώλεια συνείδησης, μετά φωτεινό διάλειμμα και μετά επιδείνωση, αν δεν αντιμετωπιστεί.

Στο υποσκληρίδιο αιμάτωμα έχουμε ρήξη, για παράδειγμα της γεφυρικής φλέβας, με συνέπεια αιμορραγία και ταχέως συμπίεση του εγκεφάλου. Τα συμπτώματα είναι αμβλυχρά και μπορεί να έχουμε χρόνιο υποσκληρίδιο αιμάτωμα από κάκωση στο παρελθόν. Το οξύ υποσκληρίδιο αιμάτωμα είναι συχνό σε κακώσεις μεγάλης ενέργειας όπως τα τροχαία δυστυχήματα. Η διάσειση είναι ήπια διάχυτη αξονική βλάβη με ήπια συμπτώματα όπως παροδική απώλεια συνείδησης, φυσιολογική αξονική τομογραφία, ναυτία, έμετος, κεφαλαλγία (ενδεχομένως επιβάλει επανάληψη της αξονικής) και περιτραυματική αμνησία. Σημασία έχει η απώλεια συνείδησης στην ΚΕΚ και γενικά χρειάζεται συνεχής νευρολογική εκτίμηση και επανεκτίμηση.

Η ενδοκράνια πίεση είναι φυσιολογικά 0 - 10 mmHg. Ενδοκράνια πίεση > 20 mmHg είναι παθολογική και > 40 mmHg είναι πολύ αυξημένη. Σε υψηλή ενδοκράνια πίεση έχουμε μείωση της εγκεφαλικής λειτουργίας και κακή έκβαση του αρρώστου. Ενδοκρανιακή υπέρταση έχουμε σε ενδοκράνια πίεση > 20 mmHg πέραν του ενός λεπτού. Το αξίωμα των Monro -Kellie αναφέρει περί ενδοκρανιακής εξισορρόπησης σε επεκτεινόμενη χωροκατακτική μάζα στο κρανίο. Η εγκεφαλική πίεση διηθήσεως (πίεση εγκεφαλικής αιμάτωσης) είναι φυσιολογικά 70 - 80 mmHg και ισούται με την μέση αρτηριακή πίεση (90mmHg) μείον την ενδοκρανιακή πίεση (10mmHg). Σε υπόταση η πίεση εγκεφαλικής αιμάτωσης μειώνεται (μείωση μέσης αρτηριακής πίεσης), ενώ σε υπέρταση αυξάνεται η μέση εγκεφαλική πίεση και άρα και η πίεση εγκεφαλικής αιμάτωσης.

Η εγκεφαλική αιματική ροή είναι φυσιολογικά 50 ml/100g/min. Σε < 25 ml/100g/min έχουμε μείωση της ηλεκτροεγκεφαλικής δραστηριότητας και σε <_ 5 ml/100g/min έχουμε κυτταρικό θάνατο. H ενδοκράνια πίεση αντιστοιχεί στην πίεση στις σφαγίτιδες φλέβες. Η ενδοκράνια πίεση και η αρτηριακή πίεση πρέπει να έχουν μια διαφορά. Σε αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης σε αιμάτωμα στον εγκέφαλο ή όγκο έχουμε αντιρρόπηση από το φλεβικό αίμα και το ΕΝΥ. Αυτή η αντιρρόπηση σε κάποιο σημείο της αύξησης της ενδοκράνιας πίεσης σταματάει και έχουμε ως αποτέλεσμα την κήλη. Η αντιμετώπιση της κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης περιλαμβάνει αρχικά την υποστήριξη του αεραγωγού, την ακινητοποίηση του αυχένα και την εξασφάλιση του αναπνευστικού και της κυκλοφορίας. Η αξιολόγηση της βαρύτητας της ΚΕΚ γίνεται με την κλίμακα της Γλασκόβης.

Η ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ περιλαμβάνει το Α (Airway, αεραγωγός), το Β (Breathing, αναπνοή), το C(Circulation, κυκλοφορία, αιμορραγίες), το D(Disability, νευρολογική εκτίμηση) και το E(Exposure- έκδυση ασθενή, Environment -πρόληψη υποθερμίας). Μετά το ABCDE έχουμε τα βοηθήματα: ο ασθενής συνδέεται με monitor, παλμικό οξύμετρο, καπνογράφο (ανίχνευση CO2 στον εκπνεόμενο αέρα), μπαίνει ουροκαθετήρας (εκτός αν δούμε αίμα στο έξω στόμιο της ουρήθρας ή εκχύμωση στην περιοχή του οσχέου/ περινέου ή ο ασθενής δεν μπορεί να ουρήσει: κίνδυνος ρήξης ουρήθρας) και καθετήρας ρινογαστρικός, και γίνονται ακτινογραφίες θώρακος και λεκάνης, ΗΚΓ και έλεγχος αερίων αίματος.

Μετά ακολουθεί η δευτεροβάθμια εκτίμηση. Σημείωση: πάντα να φορά κολάρο ο ασθενής σε υποψία κάκωσης της αυχενικής μοίρας. Η ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ γίνεται πρόχειρα με τον αλγόριθμο ΞυΛΕΔ: Ξύπνιος, αντιδρά σε λεκτικά ερεθίσματα, αντιδρά σε επώδυνα ερεθίσματα, δεν αντιδρά. Μετά ελέγχουμε για τυχόν μνημονικό κενό: ρωτάμε τον ασθενή - ''Τι έγινε; Τι έπαθες;'' Μπορεί μνημονικό κενό από απώλεια συνείδησης στο ατύχημα, ενδεχομένως από εγκεφαλική διάσειση ή κρανιοεγκεφαλική κάκωση.

ΣΕ ΜΕΘΥΣΜΕΝΟ Ή ΝΑΡΚΟΜΑΝΗ ΠΟΥ ΧΤΥΠΗΣΕ ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ, Η ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΝΑ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΚΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΤΗ ΜΕΘΗ (ΜΕΧΡΙΣ ΑΠΟΔΕΙΞΕΩΣ ΤΟΥ ΕΝΑΝΤΙΟΥ). ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΘΑ ΜΑΣ ΔΙΑΦΥΓΕΙ Η ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΚΑΚΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΟΙΔΗΜΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΟ ΕΓΚΟΛΕΑΣΜΟ. Επίσης, ΠΑΝΤΑ να γίνεται CT ΣΕ ΚΑΚΩΣΗ ΚΕΦΑΛΗΣ. ΠΡΟΣΟΧΗ: ΣΕ ΑΓΝΩΣΤΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΩΜΑ ΝΑ ΓΙΝΕΤΑΙ CT.

Κώμα είναι η απουσία απάντησης και αδυναμία αφύπνισης. Stupor είναι η απουσία απάντησης, αλλά δυνατότητα αφύπνισης με έντονο ερέθισμα. Ο ΒΑΘΜΟΣ ΚΩΜΑΤΟΣ εκτιμάται ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΚΑ ΓΛΑΣΚΟΒΗΣ κατά Teasdale και Jennett, 1974 (σε παρένθεση αναγράφεται η βαθμολογία, στο τέλος γίνεται η πρόσθεση):

Α)Κλίμακα Γλασκόβης σε ενήλικες: Ι)Άνοιγμα ματιών: αυθόρμητα (4), σε προφορικά παραγγέλματα - στην επίκληση του ονόματος (3), στον πόνο (2), καμία αντίδραση (1). ΙΙ)Προφορική απάντηση: προσανατολισμένη (5), συγκεχυμένη (4), απρόσφορη ομιλία- λέξεις, μονοσύλλαβη (3), ακατανόητοι ήχοι, ακατάληπτη ομιλία (2), καμία αντίδραση (1). ΙΙΙ)Κινητική αντίδραση: Υπακούει σε εντολές (6), εντοπίζει επώδυνα ερεθίσματα (5), αποσύρει - αδύναμη κάμψη σε επώδυνα ερεθίσματα (4), ανώμαλη κάμψη σε επώδυνα ερεθίσματα - αποφλοίωση (3), ανώμαλη έκταση σε επώδυνα ερεθίσματα - απεγκεφαλισμός (2), καμία αντίδραση (1).

Β)Κλίμακα Γλασκόβης σε παιδιά: Ι)Άνοιγμα ματιών: αυθόρμητα (4), στους ήχους (3), στον πόνο (2), αδύνατο (1). ΙΙ)Προφορική απάντηση: κατάλληλες για την ηλικία (5), κραυγές (4), ευερεθιστότητα (3), ανησυχία λήθαργος (2), καμία (1). ΙΙΙ)Κινητική αντίδραση: κατάλληλη για την ηλικία (6), εντοπίζει τον πόνο (5), κάμψη στον πόνο (4), σπαστική κάμψη (3), έκταση (2), καμία (1). Ελάχιστη βαθμολογία: 3, μέγιστη: 15, κώμα σε σκορ <8 και εγκεφαλικός θάνατος σε σκορ 3. Υποστήριξη (ΜΕΘ) χρειάζεται σε σκορ 7- 9.

Σε ό,τι αφορά τις ΚΟΡΕΣ ΟΦΘΑΛΜΩΝ ΣΕ ΚΩΜΑ έχουμε: Μυδρίαση αμφοτερόπλευρη: κοκαΐνη, αμφεταμίνες, τρικυκλικά, φαινοθειαζίνες, γλουτεθιμίδη, κινίνη, συμπαθητικομιμητικά. Μύση αμφοτερόπλευρη: σε κόρη σαν κεφαλή καρφίτσας μπορεί ναρκωτικά (οφθαλμοκεφαλικό αντανακλαστικό φυσιολογικό) - οπιούχα, οργανοφωσφορικά, τριχλωροαιθανόλη ή γεφυρική αιμορραγία (οφθαλμοκεφαλικό αντανακλαστικό απόν, τετραπληγία). Συζυγής πλάγια απόκλιση οφθαλμών: σύστοιχη εγκεφαλική αιμορραγία ή έμφρακτο (βλέμμα προς τη μεριά της βλάβης) ή ετερόπλευρο γεφυρικό έμφρακτο (βλέμμα αντίθετα από την εστία). Οι αντίθετες κινήσεις παρουσιάζονται σε εστία ερεθισμού.

Βλάβη στη συζυγή απόκλιση των οφθαλμών (κάθετα ή πλάγια): βλάβη στελέχους (αιμορραγία, έμφρακτο, πίεση). Μονόπλευρη μυδρίαση: βλάβη πάνω από το σκηνίδιο (αιμάτωμα ή εγκεφαλικό έμφρακτο με οίδημα: κήλη και πίεση ΙΙΙ ν., δηλαδή του κοινού κινητικού, κίνδυνος εγκολεασμού και άμεσου θανάτου). Αμφοτερόπλευρα σε μέση θέση κόρες: βλάβη μεσεγκεφάλου (αιμορραγία, έμφρακτο, πίεση). Παράλυση βλέμματος προς τα πάνω: σύνδρομο Parinaud (πρόσθιο χείλος άνω διδυμίων, από βλάβη σε όγκους επιφύσεως).

Υπάρχει και η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΩΣΗΣ (ΚΕΚ) ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΩΜΑΤΟΣ ΓΛΑΣΚΟΒΗΣ (GCS score): Α)Ήπια ΚΕΚ σε GCS score 14 - 15. Νευρολογικός έλεγχος, ακτίνες, έλεγχος για αλκοόλ και ναρκωτικά, CT. Β)Μέσης βαρύτητας ΚΕΚ σε GCS score 9 - 13. Έλεγχος για ανισοκορία (ένδειξη για χειρουργεί, οίδημα εγκεφάλου, κίνδυνος εγκολεασμού, μονόπλευρη μπορεί από κάκωση κοινού κινητικού νεύρου, αμφοτερόπλευρη μυδρίαση μπορεί από κοκαΐνη, αμφεταμίνες, τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και φαινοθειαζίνες, ενώ σε αμφοτερόπλευρη μύση μπορεί από οπιούχα και δηλητηρίαση από οργανοφωσφορικά), CT εισαγωγή και παρακολούθηση με τακτικό νευρολογικό έλεγχο. Όχι διασωλήνωση. Σε διέγερση δίνουμε βραχείας δράσης νευροληπτικά. Γ)Βαρεία ΚΕΚ σε GCS score 3 - 8 . Ο ασθενής δεν ανοίγει τα μάτια ούτε σε επώδυνο ερέθισμα. Καταστολή και διασωλήνωση για προστασία του αεραγωγού (και για να μην αυξηθεί το PaCO2 και επιδεινωθεί το εγκεφαλικό οίδημα), εστιακή νευρολογική εξέταση με συχνές επανεκτιμήσεις -ιδίως ελέγχουμε τις κόρες, στη ΜΕΘ καθετήρας μέτρησης ενδοκράνιας πίεσης, μηχανική υποστήριξη αναπνοής, μέτριος υπεραερισμός (σκοπός η ευκαπνία), αέρια αίματος, σηκώνουμε το προσκέφαλο 30 μοίρες, δίδουμε μαννιτόλη (οσμωτικό διουρητικό) και φουροσεμίδη (διουρητικό αγκύλης) για μείωση της ενδοκράνιας πίεσης, ενδεχομένως καταστολή με βαρβιτουρικά (``βαρβιτουρικό κώμα΄΄), ενδεχομένως κρανιοανάτρηση ή εκτεταμένες κρανιοεκτομές για μείωση της ενδοκράνιας πίεσης, αντιεπιληπτικά για πρόληψη σπασμών.

ΣΕ ΚΕΚ ΠΟΤΕ ΜΗΝ ΑΠΟΔΙΔΕΤΕ ΤΗΝ ΥΠΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΚΕΚ, ΑΝ ΠΡΩΤΑ ΔΕΝ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΕΤΕ ΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΡΟΣΟΧΗ: ΤΟ ΑΙΜΑΤΩΜΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΗΝ ΦΑΝΕΙ ΑΜΕΣΩΣ ΣΤΗΝ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ , ΟΥΤΕ ΣΤΗΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗ.

ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΣ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ: διέγερση ασθενή από γεμάτη ουροδόχο κύστη (ΚΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΜΕ ΟΥΡΟΚΑΘΕΤΗΡΑ ΣΕ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ/ ΚΕΚ ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΛΗΓΙΚΟΥΣ που κάνει έντονη συμπαθητικοτονική διέγερση και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή τους), κακώσεις -θλάσεις μετωπιαίου λοβού και μειωμένη οξυγόνωση (ανοξία, υποξαιμία).

Έλεγχος για τυχόν μνημονικό κενό: ρωτάμε τον ασθενή - ``Τι έγινε; Τι έπαθες;΄΄ Μπορεί μνημονικό κενό από απώλεια συνείδησης στο ατύχημα, ενδεχομένως από εγκεφαλική διάσειση ή κρανιοεγκεφαλική κάκωση.

Υπάρχει και η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΩΣΗΣ (ΚΕΚ) ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΑΜΝΗΣΙΑ:
Α)Αμνησία μικρότερη από 5 λεπτά: πολύ ελαφριά ΚΕΚ.
Β)Αμνησία μικρότερη από 1 ώρα: ελαφριά ΚΕΚ.
Γ)Αμνησία από 1 ώρα ως 24 ώρες: μέτρια ΚΕΚ.
Δ)Αμνησία από 1 ως 7 ημέρες: βαριά ΚΕΚ.
Ε)Αμνησία μεγαλύτερη από 7 ημέρες: πολύ βαριά ΚΕΚ.
ΣΤ)Αμνησία μεγαλύτερη από 4 εβδομάδες: πάρα πολύ βαριά ΚΕΚ.

Το WALK/ TALK AND DIE SYNDROME αφορά ιστορικό κάκωσης κεφαλής σε άτομο (π.χ. ηλικιωμένο) μετά από λίγες ημέρες ενώ δεν είχε ιδιαίτερο πρόβλημα επιδεινώθηκε η κατάστασή του και πέθανε. Υποσκληρίδιο/ επισκληρίδιο αιμάτωμα.

Αξίζει να αναφερθεί και το MINI - MENTAL STATE EXAMINATION ΓΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΩΤΕΡΩΝ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ (σε παρένθεση η βαθμολογία): Α)Προσανατολισμός: Ρωτήστε την ημερομηνία, την ημέρα, το μήνα, το χρόνο και την ώρα: βαθμολογήστε με έναν βαθμό για κάθε σωστή απάντηση (5). Ρωτήστε το όνομα του τμήματος, του νοσοκομείου, της περιοχής, της πόλης, της χώρας: βαθμολογήστε με έναν βαθμό για κάθε σωστή απάντηση (5). Β)Καταγραφή και υπολογισμός: Ονομάστε 3 αντικείμενα και ζητείστε από τον ασθενή να τα επαναλάβει: βαθμολογήστε με 3 αν όλα είναι σωστά και με 2 αν είναι τα 2 σωστά (3). Ζητήστε από τον ασθενή να αφαιρέσει επτά από το 100 και να το επαναλάβετε 5 φορές (93, 86, 79, 72, 65), (5). Ανάκληση: ζητήστε να ονομάσει ξανά τα 3 αντικείμενα (3). Γ)Γλώσσα: Δείξτε 2 αντικείμενα στον ασθενή (για παράδειγμα ένα στυλό και ένα ρολόι) και ζητήστε του να τα ονομάσει (2). Βαθμολογήστε με 1 βαθμό αν μπορεί να επαναλάβει: ``παιδί, κλειδί, κλαδί΄΄ (1).Ζητήστε από τον ασθενή να εκτελέσει μια εντολή σε 3 στάδια (για παράδειγμα πάρε ένα κομμάτι χαρτί με το δεξί σου χέρι, δίπλωσέ το στη μέση και τοποθέτησέ το πάνω στο τραπέζι), (3).Ανάγνωση: γράψτε με μεγάλα γράμματα ``κλείσε τα μάτια σου΄΄ και ζήτησε να διαβάσει και να εκτελέσει την εντολή (1). Γραφή: ζητήστε από τον ασθενή να γράψει μια σύντομη πρόταση που να περιέχει υποκείμενο, ρήμα, και να έχει νόημα (1). Αντιγραφή: Ζωγραφίστε 2 τεμνόμενα πεντάγωνα με μήκος κάθε πλευράς περίπου 2,5 εκατοστά και ζητήστε από τον ασθενή να τα αντιγράψει (1). Σύνολο 30 βαθμοί.

Σε πίεση του κοινού κινητικού νεύρου (ιιι) σε εγκολεασμό θα έχουμε μυδρίαση. Όμως μυδρίαση μπορεί να έχουμε σε άμεση πλήξη του νεύρου ή λήψη κοκαΐνης. Επίσης, μπορεί να υπάρχει εμπιεσματικά κάταγμα με οστικές παρασχίδες που έχουν μπει προς τα μέσα. Στις ελαφρές κακώσεις κρανίου ελέγχεται τυχόν Παροδική Απώλεια Συνείδησης. Επίσης, ένδειξη για CT έχει η περιτραυματική αμνησία (ο ασθενής δεν θυμάται πως έγινε η κάκωση). Παράλληλα, μπορεί να υπάρχει εγκεφαλική διάσειση με πονοκέφαλο κτλ.

Σχετικά με την κλινική εικόνα μπορεί να υπάρχουν τα ``Raccoon eyes΄΄ ή μάτια ``δίκην ομματοϋαλίων΄΄ από κάταγμα στον πρόσθιο κρανιακό βόθρο. Επίσης μπορεί να υπάρχει εκροή ΕΝΥ από το αυτί ή τη μύτη. Αιμάτωμα πίσω από το αυτί υποδηλώνει κάταγμα λιθοειδούς οστού και κάταγμα βάσης κρανίου και είναι το ``σημείο του Battle΄΄. Αεροκήλη είναι η είσοδος αέρα στο κάταγμα με συνέπεια πνευμοκέφαλο. Σημειώνεται πως σε τροχαίο που το άτομο φοράει ζώνη και υπάρχει και αερόσακος, και δεν έχει ΚΕΚ, μπορεί να έχει σοβαρή εγκεφαλική βλάβη από διάχυτη αξονική βλάβη.

Μετά από ΚΕΚ μπορεί να συμβεί μετατραυματική επιληψία. Για την πρόληψη της επιληψίας μετά από ΚΕΚ δίδονται για 10 ημέρες αντιεπιληπτικά για να μην επιδεινωθεί ο ασθενής από τυχόν επιληψία. Σχετικά με την αυξημένη ενδοκράνια πίεση, αυτή αντιμετωπίζεται με μαννιτόλη (οσμωτικό διουρητικό), βαρβιτουρικό κώμα (βαριά καταστολή με βαρβιτουρικά), κρανιεκτομές και πλαστική στη μήνιγγα και ευκαπνία (όχι μείωση διοξειδίου του άνθρακα).

Σχετικά με την αντιμετώπιση της ΚΕΚ, στην ήπια ΚΕΚ (GCS= 14 -15) σημασία έχει το ιστορικό, η φυσική εξέταση, ο αποκλεισμός συστηματικών κακώσεων, η νευρολογική εξέταση, οι ακτινογραφίες, ο έλεγχος για αλκοόλ και ναρκωτικά και η αξονική ή/και μαγνητική τομογραφία. Στην τελευταία μπορεί το αιμάτωμα να μην φανεί άμεσα!

Στην μέσης βαρύτητας ΚΕΚ (GCS= 9 - 13) έχει μεγάλη αξία η αρχική εκτίμηση, η αξονική ή/και μαγνητική τομογραφία σε όλους τους ασθενείς, η εισαγωγή στο νοσοκομείο και η παρακολούθηση, ο συχνός νευρολογικός έλεγχος, η επανάληψη της αξονικής ή/και μαγνητικής τομογραφίας, ο έλεγχος των κορών του οφθαλμού για ανισοκορία (ενδεχομένως ένδειξη για χειρουργείο, κίνδυνος για εγκολεασμό και οίδημα εγκεφάλου). Σε διέγερση δίνουμε βραχείας δράσης νευροληπτικά. Διασωλήνωση δεν γίνεται σε μέτρια ΚΕΚ.

Σε σοβαρή ΚΕΚ (GCS= 3 - 8) ο ασθενής δεν ανοίγει τα μάτια του ούτε σε επώδυνο ερέθισμα. Χρειάζεται εκτίμηση και αναζωογόνηση, καταστολή, διασωλήνωση, εστιακή νευρολογική εξέταση, συχνή επανεκτίμηση και αναγνώριση συνυπάρχουσων κακώσεων και αέρια αίματος. Γίνεται εκτίμηση του μεγέθους των κορών του οφθαλμού, μπαίνει καθετήρας μέτρησης της ενδοκράνιας πίεσης. Μετά γίνεται μείωση της καταστολής και έλεγχος της αντίδρασης του ασθενή.

Γίνεται μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, μέτριος υπεραερισμός αν απαιτηθεί με σκοπό την ευκαπνία (PaCO2 = 35 mmHg). Επίσης, αυξάνουμε τη κλίση του κορμού, δίδουμε μαννιτόλη (οσμωτικό διουρητικό) και φουροσεμίδη (διουρητικό αγκύλης) και κάνουμε μέτριο υπεραερισμό για μείωση της ενδοκράνιας πίεσης. Ενδεχομένως γίνεται ``βαρβιτουρικό κώμα΄΄ δηλαδή καταστολή με βαρβιτουρικά, καθώς και ενδεχομένως εκτεταμένες κρανιεκτομές για τη μείωση της ενδοκράνιας πίεσης. Στην κυκλοφορία, να μην αποδίδουμε την υπόταση σε ΚΕΚ αν πρώτα δεν διερευνήσουμε το καρδιαγγειακό. Σε όλους με υποψία ΚΕΚ έχει ένδειξη η αξονική τομογραφία. Προσοχή και σε ΄να παιδί με κάκωση στο τριχωτό της κεφαλής, γιατί μπορεί να χάσει πολύ αίμα.

Στην ΚΕΚ μεγαλύτερος κίνδυνος να ξεφύγει κάτι από τον ιατρό είναι σε GCS 14 - 15. Τα φάρμακα που δίδονται στην ΚΕΚ είναι: μαννιτόλη (σε σημεία κήλης του σκηνιδίου) 0,5 - 1 g/kg, IV bolus, αντιεπιληπτικά (προστασία από επιληπτικές κρίσεις που θα επιδεινώσουν την κατάσταση του ασθενή), κατασταλτικά ΚΝΣ, μυοχαλαρωτικά.