Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΑΙΤΙΑ ΟΛΩΝ ΤΩN ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σήμερα τα κοινωνικά προβλήματα έχουν λάβει τεράστιες διαστάσεις, παγκοσμίως. Οι ηθικές αξίες έχουν αντικατασταθεί από τις υλικές και η κρίση τους οδηγεί το πιο αναπαραγωγικό και δημιουργικό τμήμα της κοινωνίας, τη νεολαία, στο τέλμα. Η ηθική διαφθορά της νεολαίας θα επιδεινώσει τα κοινωνικά προβλήματα, αφού οι επόμενες γενεές θα γαλουχηθούν με τα υποπροϊόντα της ηθικής σήψης και θα διαιωνιστεί η κρίση. Στο δοκίμιό στο internet http://www.globalisation.tk/main.php αναλύεται η κοινωνική κρίση και προβάλλονται τα αρχαιοελληνικά ιδανικά ως πρότυπα για έναν νέο διαφωτισμό. Στο κείμενό μου ``Η ΧΑΛΑΡΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΙΣ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ΄΄ που έχει δημοσιευθεί στο διαδίκτυο γίνεται πλήρης ανάλυση του άγχους, των ψυχοσωματικών παθήσεων και των διαφόρων μεθόδων χαλάρωσης.

Η διέξοδος πολλών νέων στην ηθική κρίση σήμερα γίνεται με αρρωστημένους τρόπους: λήψη ψυχοτρόπων ουσιών, αλκοολισμός, βία, χουλιγκανισμός, συμμετοχή σε συμμορίες, πορνεία, ανομία σατανισμός κ.α. Από την άλλη η σημερινή κοινωνία οδηγεί πολλούς ανθρώπους στο έρεβος των νευρώσεων και άλλων ψυχιατρικών νοσημάτων. Το ερώτημα είναι ``τίς πταίει΄΄. Η απάντηση των διαφόρων φιλοσόφων και κοινωνιολόγων εστιάζεται στις κοινωνικές δομές. Η κοινωνιολογική προσέγγιση είναι σωστή, πλην όμως χάνουμε την ρίζα του προβλήματος. Στο δοκίμιο αυτό αποδεικνύεται πως όλα τα κοινωνικά προβλήματα οφείλονται στην οικογένεια. Όμως, η οικογένεια είναι κοινωνικός θεσμός και άρα είναι αναπόσπαστο μόριο της κοινωνίας. Με άλλα λόγια η κρίση στην κοινωνία αναπόφευκτα επιφέρει κρίση και στον θεσμό της οικογένειας. Το ζήτημα είναι πως είναι εξαιρετικά δύσκολη η αλλαγή των κοινωνικών δομών προς το καλύτερο, αφού ο καπιταλισμός έχει σαρώσει κάθε ηθική αξία στο όνομα του κεφαλαίου και παράλληλα οι μηχανισμοί εξουσίας (μάλλον τυραννίας) έχουν διασφαλίσει την διαιώνιση του συστήματος με την βίαιη κατάπνιξη κάθε αντίδρασης.

Επισημαίνοντας στο δοκίμιο αυτό με ποιον τρόπο η οικογένεια ευθύνεται για τα κοινωνικά προβλήματα, δίδεται και η απάντηση στα προβλήματα αυτά που δεν είναι άλλη από την σωστή συμπεριφορά των γονέων ως προς τα παιδιά τους. Πολλοί σήμερα εισάγουν την ανάγκη δημιουργίας σχολείων γονέων. Θα ήταν ευχής έργον να υπήρχαν τέτοια σχολεία στα οποία θα έδιδαν διαλέξεις ψυχίατροι και ψυχολόγοι που είναι οι πλέον αρμόδιοι να διδάξουν τους γονείς πως πρέπει να συμπεριφέρονται ορθά ως προς τα παιδιά τους.

Σε πολλές χώρες η εκκλησία έκανε κάποιες σχολές γονέων. Το να αναλάβει τον ρόλο αυτόν η εκκλησία είναι το μεγαλύτερο λάθος, αφού η ίδια η εκκλησία (όχι ο Χριστός ο οποίος είπε θαυμάσια λόγια, αλλά οι παπάδες) είναι ευνουχιστικότατη. Ο ευνουχισμός, για τον οποίον θα γίνει εκτενής αναφορά στο δοκίμιο αυτό, είναι η ρίζα όλων των προβλημάτων. Άρα, δεν μπορεί η εκκλησία να αναλάβει τον ρόλο του παιδαγωγού της οικογενείας την στιγμή που οι ιερείς προσεγγίζουν όλα τα κοινωνικά θέματα με ψευδοπουριτανικό τρόπο και ευνουχίζουν τα παιδιά με την διαστρέβλωση των λόγων του Θεού.

Δηλαδή δεν μπορεί να λένε οι ιερείς ότι απαγορεύεται ο προγαμιαίος έρωτας ή το προφυλακτικό ή η άμβλωση ή να λένε άλλες σαχλαμάρες όπως ότι το ΕΙΤΖ το έστειλε ο Θεός για να τιμωρήσει τους ομοφυλόφιλους τους οποίους η εκκλησία θεωρεί (βλ. Απόστολος Παύλος) αμαρτωλούς. Μάλιστα σε μερικές ισλαμικές χώρες θάβουν τους ομοφυλόφιλους ζωντανούς!!! Στις ίδιες χώρες λιθοβολούν τις μοιχαλίδες, αλλά όχι όμως τους άντρες που απάτησαν την γυναίκα τους! Μιας και έγινε αναφορά στο Ισλάμ δεν μπορεί ούτε αυτό να μιλήσει για τον ευνουχισμό την στιγμή που ακόμα και σήμερα χιλιάδες κορίτσια υφίστανται κλειτοριδεκτομή και ανήλικα κορίτσια νυμφεύονται άνδρες τους οποίους γνωρίζουν για πρώτη φορά και δεν έχουν δικαίωμα να αρνηθούν τον γαμπρό. Μια τέτοια κοινωνία δεν μπορεί να βελτιώσει την οικογένεια.

Η αναφορά στην εκκλησία γίνεται γιατί η διόρθωση των κοινωνικών προβλημάτων μπορεί να γίνει από τους φορείς κοινωνικοποίησης: οικογένεια, εκπαιδευτικό σύστημα εκκλησία, ΜΜΕ, στρατός για τα αγόρια. Σημειώνεται πως πέρα από τον παιδευτικό τους ρόλο οι φορείς κοινωνικοποίησης έχουν και εξουσιαστικό ρόλο στους νέους. Εξουσιαστικό ρόλο, αλλά σε εντονότατη μορφή έχει και το κράτος το οποίο κατά τους αρχαίους Έλληνες ήταν αδελφός της Βίας και ως λέξη προέρχεται από το ρήμα ``κρατέω – κρατώ΄΄ που σημαίνει: εξουσιάζω, υπερισχύω. Πολλοί νέοι αντιδρούν σε όλες τις παραπάνω μορφές εξουσίας: οικογένεια, εκκλησία, σχολείο, κράτος, στρατός. Η αντίδρασή τους είναι ευθέως ανάλογη της καταπίεσης που δέχθηκαν από την συγκεκριμένη μορφή εξουσίας.

Σε ό,τι αφορά την εκκλησία, αυτή οφείλει να παίξει τον ηθικοπλαστικό της ρόλο (αν και οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα είναι άθεοι ή υποκριτικά δείχνουν ότι πιστεύουν στον Θεό ή από φόβο πιστεύουν), αρκεί να μην ευνουχίζει τους νέους με διάφορες ανοησίες (στην Ελλάδα υπήρχε παλιότερα και το περιβόητο: ``ο αυνανισμός είναι αμαρτία΄΄).

Ας μας εξηγήσει η εκκλησία τον σοδομισμό και τις αιμομιξίες που περιγράφονται στην Παλαιά Διαθήκη (την ιστορία των Εβραίων), ας μας διαβάσουν οι ιερείς το ``Άσμα Ασμάτων΄΄ και ας μας εξηγήσουν πως ο αυνανισμός ως λέξη προέρχεται από τον Αυνάν, τον δευτερότοκο υιό του Ιούδα (υιός του Ιακώβ και αρχηγός μιας από τις 12 φυλές του Ισραήλ) που παντρεύτηκε (κατά τον ιουδαϊκό νόμο) την χήρα του αδελφού του και για να μην την αφήσει έγκυο έκανε διακοπτόμενη συνουσία – όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά: ``όταν εισήρχετο προς την γυναίκα του αδελφού του, εξέχεεν (= εκσπερμάτιζε) επί την γην΄΄!!!

Σε ό,τι αφορά το εκπαιδευτικό σύστημα, αυτό ουσιαστικά είναι υποχείριο της εξουσίας. Το εκπαιδευτικό σύστημα προσφέρει ελάχιστες – στείρες γνώσεις και στις περισσότερες χώρες τα πανεπιστήμια και τεχνολογικά εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι ιδιωτικά Δηλαδή είναι ιδιωτικές επιχειρήσεις. Ο σκοπός του εκπαιδευτικού συστήματος είναι η δημιουργία μονοδιάστατων, μονομερών και υπερεξειδικευμένων επιστημόνων και τεχνικών που θα υπηρετήσουν το σύστημα, αν βρουν εργασία με τέτοια ανεργία που το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα αυξάνει με την βοήθεια της τεχνολογίας που οδηγεί σε λιγότερα εργατικά χέρια εξαιτίας του αυτοματισμού, με την υπερπληθώρα επιστημόνων και τεχνικών που το εκπαιδευτικό σύστημα παράγει, με το μονοπώλιο των πολυεθνικών εταιριών και των μεγάλων βιομηχανιών και την με άνοδο του προσδόκιμου επιβιώσεως που προάγει η βελτίωση της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης!!!

Επιστρέφοντας από την ανεργία, που κατά τους αρχαίους Έλληνες είναι ``μήτηρ πάσης κακίας΄΄, στην εκπαίδευση, το συμπέρασμα είναι πως η χειραγωγημένη εκπαίδευση δεν μπορεί να αλλάξει τις κοινωνικές δομές αν δεν αλλάξει τελείως μορφή, ώστε να προσφέρει στους νέους ολιστική παιδεία και επίσης να τους διδάσκει την ηθική και την διανοητική αρετή (μέλημα του δασκάλου είναι, κατά τον Αριστοτέλη).

Σε ό,τι αφορά τα ΜΜΕ ως φορέα κοινωνικοποίησης, εδώ τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Τα ΜΜΕ είναι όργανα του συστήματος που ευνουχίζουν πνευματικά τις μάζες, μετατρέπουν τους πολίτες σε ετεροπροσδιοριζόμενους υπηκόους, προσφέρουν υποκουλτούρα και γενικά καταστρέφουν κάθε ίχνος ηθικής αξίας. Εδώ αξίζει να αναφερθεί και το σύνθημα ``κλείστε την τηλεόραση και ανοίξτε τα μάτια σας΄΄.

Συνεπώς το κύτταρο της κοινωνίας, η οικογένεια, καλείται να αλλάξει την καθεστηκυία τάξη προσφέροντας ουσιαστική αγωγή και διαπαιδαγώγηση στους νέους. Στο δοκίμιο τονίζεται πως όλα τα προβλήματα ανάγονται στην κρίση του θεσμού της οικογένειας. Οι γονείς αναλαμβάνοντας το καθήκον για τον ρόλο για τον οποίο οι ίδιοι επέλεξαν, μπορούν να οδηγήσουν τα παιδιά τους στην αρετή, στο αγαθόν και στην ευδαιμονία. Σε αντίθετη περίπτωση οι κακοί γονείς οδηγούν την νεολαία στην αποτελμάτωση και αλλοτριώνουν την προσωπικότητά τους.

Άρα, οι γονείς καλούνται να συνειδητοποιήσουν πότε η συμπεριφορά τους είναι λανθασμένη ως προς τα παιδιά τους και για το πώς να αντιδράσουν στα προβλήματα των παιδιών τους για τα οποία αποκλειστικά υπεύθυνοι είναι οι ίδιοι. Αλλά τα πράγματα δεν είναι τόσο αισιόδοξα, την στιγμή που υπάρχουν γονείς που όταν διαπιστώνουν ότι το παιδί τους λαμβάνει ψυχοτρόπες ουσίες το παραδίδουν στην αστυνομία ή το πετάνε στον δρόμο, αντί να συμβουλευτούν κάποιον ψυχίατρο. Το ειρωνικό είναι πως η στροφή των νέων στα ναρκωτικά ή στο αλκοόλ γίνεται αντιδραστικά (υποσυνείδητα) στην καταπίεση ή/και αδιαφορία των γονιών τους.

Οι λύσεις που προτείνονται στο δοκίμιο αυτό είναι οι γονείς να ενδιαφερθούν και να δείξουν πραγματική αγάπη στα παιδιά τους και όχι υποκατάστατα όπως ψεύτικα λόγια και δώρα. Οι γονείς πρέπει να αφιερώσουν χρόνο στα παιδιά τους. Δυστυχώς, το καπιταλιστικό σύστημα αφήνει ελάχιστο χρόνο στους εργαζόμενους γονείς για να επικοινωνήσουν με τα τέκνα τους. Το θέμα είναι πως ακόμα και στον σύντομο αυτόν χρόνο οι γονείς πρέπει να επικοινωνήσουν ουσιαστικά με τα παιδιά τους και να μάθουν να ακούν τα προβλήματά τους. Το αιώνιο πρόβλημα των περισσοτέρων παιδιών είναι ότι δεν επικοινωνούν με τους γονείς τους.

Τα άτομα που έχουν υποστεί την καταπίεση και τον ευνουχισμό των γονιών τους και αυτό τα έχει οδηγήσει σε προβλήματα στη ζωή τους και στην ψυχική τους ηρεμία, καλό θα ήταν να υποστούν την διαδικασία της ψυχανάλυσης και της υποστηρικτικής ψυχοθεραπείας σε κάποιον ψυχίατρο ή ψυχολόγο. Παράλληλα, υπάρχουν και άλλες θεραπευτικές λύσεις της εναλλακτικής ιατρικής για την αντιμετώπιση των ψυχοσωματικών προβλημάτων.

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Πριν γίνει η οποιαδήποτε αναφορά στη σχέση της οικογένειας με τα κοινωνικά προβλήματα, χρειάζεται να γίνει μια εισαγωγή στην ψυχανάλυση. Οι πρώτοι που ανέλυσαν την ανθρώπινη ψυχή και μελέτησαν τις δυνάμεις της ήταν οι αρχαίοι Έλληνες. Αυτό δεν είναι τυχαίο γιατί για τα πάντα πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες μίλησαν.Έτσι, είναι γεγονός ότι ακόμα και η ψυχανάλυση γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα, πολλούς αιώνες πριν τον Φρόιντ (4) και τον Γιούνγκ (8)! Αρχίζοντας με τον Σωκράτη (1), ήταν αυτός που επινόησε την μαιευτική μέθοδος.

Σύμφωνα με αυτήν ο Σωκράτης στον διάλογό του με κάποιο άλλο άτομο, ξεχνούσε και απαρνιόταν κάθε προκατάληψη και στερεότυπο που είχε για το συγκεκριμένο θέμα. Παράλληλα, προσποιήτο ότι δεν γνώριζε τίποτα για το θέμα, κάτι που ονομάστηκε ``σωκρατική ειρωνεία΄΄. Ούτως ή άλλως ο Σωκράτης πραγματικά έλεγε ότι: ``εν οίδα ότι ουδέν οίδα΄΄ (ένα ξέρω ότι δεν ξέρω τίποτα). Στη συζήτηση βοηθούσε τον συνομιλητή του να φθάσει στην αλήθεια, σε ένα συμπέρασμα, με κατάλληλες ερωτήσεις. Έτσι, ο συνομιλητής του κατέληγε σε νέα συμπεράσματα που συχνά αναιρούσαν τα προηγούμενα και τελικά έφτανε στην αλήθεια, μόνος του. Δηλαδή, ο συνομιλητής απαντώντας στις ερωτήσεις και στις θέσεις του Σωκράτη, οδηγούσε το μυαλό του σε νέα συμπεράσματα και τελικά κατέληγε στην αλήθεια. Η μέθοδος ονομάστηκε μαιευτική γιατί είναι σαν τις ωδίνες του τοκετού, επίπονη και επίμονη. Άλλωστε η μητέρα του Σωκράτη, Φαιναρέτη, ήταν μαία!

Την σωκρατική ειρωνεία και την μαιευτική μέθοδο χρησιμοποιούν σήμερα οι ψυχολόγοι και ψυχίατροι. Δυστυχώς, όμως, οι περισσότεροι δεν διδάσκονται να την χρησιμοποιούν σωστά. Καταρχάς, δεν ξεκινάνε με το πρώτο βήμα που είναι η απόρριψη των υφισταμένων κοινωνικών προκαταλήψεων και στερεοτύπων. Ακόμα και τα βιβλία με τα οποία οι ψυχοθεραπευτές έχουν διδαχθεί την ψυχανάλυση, προσφέρουν έτοιμες θεωρίες που τις αποδέχονται ως αληθείς. Έτσι, ο ψυχοθεραπευτής είναι προκατειλημμένος με διάφορες γνώσεις που τις αποδέχεται ως αδιαμφισβήτητες. Και όμως, τονίζεται ότι στην επιστήμη δεν υπάρχει η λέξη απόλυτο … Οι ψυχοθεραπευτές είναι επαγγελματίες που έχουν σκοπό να θεραπεύσουν τον ασθενή, έναντι αμοιβής. Ο Σωκράτης δεν ήταν επαγγελματίας, και δεν έπαιρνε χρήματα. Σκοπός του ήταν να δείξει στους άλλους ότι δεν είχαν γνώση της άγνοιά τους. Ο Σωκράτης είπε στους δικαστές του ότι θα συνεχίσει να το κάνει αυτό και στον άλλο κόσμο, στις ψυχές γνωστών αρχαίων Ελλήνων!!!

Στην ψυχανάλυση, ο ασθενής δεν πρέπει να αποδεχτεί καμία άποψη που αναφέρει δογματικά ο ψυχοθεραπευτής του, αν πρώτα δεν βγει από μέσα του – μαιευτικά. Αλλά πώς να γίνει αυτό όταν υπάρχει το φαινόμενο της ψυχολογικής εξάρτησης από τον ψυχοθεραπευτή; Πώς θα γίνει αντικειμενική θεραπεία εξαιτίας αυτού του γεγονότος; Πώς οι ψυχοθεραπευτές θα απαλλαγούν από τις υφιστάμενες προκαταλήψεις τους, όταν από την πρώτη στιγμή που βλέπουν τον ασθενή, τον κατηγοριοποιούν σε κάποιο συγκεκριμένο πρότυπο (νεύρωση, ψύχωση, ψυχοπαθολογία και σχιζοειδής κατάσταση) και όταν ουσιαστικά κατευθύνουν – εξουσιαστικά –την ψυχοθεραπεία, αντί τα συμπεράσματα να εκμαιεύονται από τον ασθενή και μόνο;

Καταρχάς, κάποιος που επιθυμεί να γίνει ψυχολόγος ή ψυχίατρος δεν ελέγχεται, από κάποιον άλλον καθηγητή ψυχοθεραπευτή ή κάποια επιστημονική επιτροπή, αν είναι κατάλληλος για το επάγγελμα ή αν θέλει να το χρησιμοποιήσει ως διέξοδο σε προσωπικά του ψυχολογικά προβλήματα ή αν είναι ψυχοπαθητικό άτομο. Από την άλλη, πολλοί ψυχοθεραπευτές έχουν αλαζονεία και αποκαλύπτουν διάφορα χαρακτηριστικά της προσωπικής ζωής του ασθενή, με υποσυνείδητο σκοπό να τον εντυπωσιάσουν. Έτσι, για παράδειγμα σε κάποιον ασθενή που είχε κακοποιηθεί στην παιδική του ηλικία από τον πατέρα του και αργότερα έγινε βιαστής, του λένε –πριν προλάβει να τους το πει ο ίδιος – ότι στην παιδική του ηλικία κακοποιούσε ή ακόμα και σκότωνε ζωάκια (για να εκδικηθεί υποσυνείδητα τον πατέρα του).

Συχνά οι ψυχοθεραπευτές λένε διάφορα στοιχεία στον ασθενή για την ιδιωτική του ζωή, χωρίς αυτός να τους τα έχει αναφέρει. Έτσι, ο ασθενής εντυπωσιάζεται. Όμως με αυτόν τον τρόπο ο ψυχαναλυτής αποκτά αλαζονεία και κομπορρημοσύνη, σαν να περιμένει από τον ασθενή του – που βρίσκεται γενικά σε μειονεκτική και άβολη θέση – να του πει ότι είναι καταπληκτικός επιστήμονας. Και όμως, αν κάποιος διαβάσει κάποιο καλό βιβλίο ψυχιατρικής ή ψυχολογίας, μπορεί να κάνει αυτές τις προβλέψεις. Ομοίως και ο γενικός ιατρός, γνωρίζοντας εκ των προτέρων τα συμπτώματα των ασθενειών, θα μπορούσε να κάνει τον έξυπνο στον ασθενή. Αλλά δεν το κάνει. Γιατί κάποιοι ψυχοθεραπευτές το κάνουν, ας το αφήσουμε ασχολίαστο …

Είναι γεγονός ότι οι ψυχοθεραπευτές μπορεί να προσποιούνται άγνοια, αλλά στην ουσία με τις ερωτήσεις τους κατευθύνουν τον ασθενή σε κάποια συγκεκριμένα συμπεράσματα. Όμως, τα συμπεράσματα αυτά, που εκ των προτέρων έχουν καταλήξει οι ψυχοθεραπευτές και μετά καθοδηγούν τους ασθενείς τους να τα ``διαπιστώσουν΄΄, μπορεί να είναι λανθασμένα. Εξάλλου, ο ψυχαναλυτής έχει την εξουσία και η γνώμη του παρουσιάζεται ως απόλυτη, ως αλάνθαστη στον ασθενή που είναι επιστημονικά δεδομένο ότι αποκτά με τον ψυχαναλυτή του μια έντονη σχέση εξάρτησης. Επιπρόσθετα, η μαιευτική μέθοδος δεν είναι τόσο μαιευτική, μιας και ο ψυχαναλυτής σε κάθε συνεδρία τονίζει τα συμπεράσματα και δεν αφήνει τον ασθενή να τα αποκαλύψει όλα μόνος του.

Επιστρέφοντας στους αρχαίους Έλληνες, ο μαθητής του Σωκράτη, Πλάτων (2), ίδρυσε την επιστήμη της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής. Πρώτος χώρισε την ψυχή σε 3 δυνάμεις, 3 μέρη: α) Το ``λογιστικόν΄΄ που κυριαρχεί στην ψυχή και είναι η λογική σκέψη. β) Το ``επιθυμητικόν΄΄ που είναι οι ορμές του ανθρώπου που τον παρασύρουν στην αναζήτηση των απολαύσεων και της ηδονής. γ) Το ``θυμοειδές΄΄ που είναι το μέρος της ψυχής που βοηθάει το ``λογιστικόν΄΄ να ελέγχει και να χαλιναγωγεί το επιθυμητικόν.

Ο μαθητής του Πλάτωνα, Αριστοτέλης (3) διακρίνει 4 αιτίες σε κάθε εξέλιξη και μεταβολή. Οι αιτίες αυτές είναι: α) Η ύλη, το ``δυνάμει ον΄΄. Η ύλη είναι, για παράδειγμα, ένα κομμάτι από μάρμαρο. β) Η ενέργεια. Στο παράδειγμά μας η ενέργεια είναι η κατεργασία του μαρμάρου από κάποιον γλυπτή. γ) Η μορφή ή ``ενέργεια ον΄΄ ή ``ένυλο είδος΄΄. Στο παράδειγμα, η μορφή είναι το σχήμα και η εικόνα που θα δώσει στο άγαλμα ο γλυπτής, όταν το φιλοτεχνήσει. Δηλαδή, είναι το άγαλμα αποτελειωμένο.δ) Σκοπός ή ``τέλος΄΄ (=σκοπός στα αρχαία ελληνικά) ή ``ου ένεκα΄΄. Στο παράδειγμα, ο σκοπός είναι η επιθυμία του γλυπτή να φιλοτεχνήσει από το μάρμαρο ένα άγαλμα. Ο Αριστοτέλης αποκαλεί την μετάβαση της ύλης (μάρμαρο) σε μορφή (άγαλμα), ``κίνηση΄΄.

Ο Αριστοτέλης αποκαλεί ``εντελέχεια΄΄ [ από το: εν + τέλος (= σκοπός) ] την κατάσταση κατά την οποία το ον έχει αποκτήσει την ολοκληρωμένη μορφή του (άγαλμα) που εμπεριέχει τον σκοπό του (επιθυμία για κατασκευή του αγάλματος). Ο σκοπός αυτός που εμπεριέχεται στη μορφή δεν είναι μόνον ο σκοπός του κατασκευαστή, αλλά και ο σκοπός του ιδίου του όντος να γίνει αυτό που επιθυμεί – έχει ως σκοπό – ο δημιουργός του! Για τον Αριστοτέλη η γέννηση, η αύξηση, η τελείωση και η φθορά των όντων και των πραγμάτων εντάσσονται σε αυτήν την εντελέχεια.

Ο Αριστοτέλης ασχολείται με την φύση της ψυχής την οποία μελετά όχι μεταφυσικά όπως ο Πλάτωνας, αλλά ασχολείται με τον τρόπο και τις δυνατότητες που έχει για να ενεργεί. Δεν βλέπει την ψυχή σαν πράγμα, απροσδιόριστα. Ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι η ψυχή είναι αναπόσπαστο στοιχείο του σώματος, δηλαδή δεν υπάρχει ψυχή χωρίς το σώμα. Η ψυχή ενυπάρχει στο συγκεκριμένο σώμα. Κατά τον Αριστοτέλη η ψυχή είναι η εντελέχεια του οργανικού σώματος που έχει την δυνατότητα της ζωής και εμπεριέχει την κίνηση και τη στάση.

Η ψυχή είναι υπόσταση, είναι μορφή. Αριστοτελικά η ψυχή είναι αυτό που το συγκεκριμένο σώμα είχε προγραμματιστεί να είναι. Δηλαδή, η ψυχή είναι ως μορφή του ζωντανού σώματος η αιτία, είναι η αρχή του ζωντανού σώματος, η πηγή και το τέλος: ο σκοπός της κίνησής του. Στα έμβια όντα η αιτία και αρχή της ζωής είναι η ψυχή που ταυτίζεται με την ζωή. Κάποια όντα έχουν όλες τις ικανότητες της ψυχής, ενώ κάποια άλλα έχουν μερικές. Τα φυτά έχουν μόνον μια ικανότητα. Οι ικανότητες της ψυχής είναι η ικανότητα της επιθυμίας, της αίσθησης, της κίνησης, η θρεπτική και η διανοητική.

Κατά τον Αριστοτέλη, η διανοητική ικανότητα είναι ανεξάρτητη από τα άλλα μέρη και όργανα του σώματος. Πάντως, η αιτία της φθοράς της νόησης είναι η φθορά άλλων οργάνων του σώματος. Προϋπόθεση για να λειτουργήσει η διάνοια είναι η απελευθέρωσή της από το σώμα και την ύλη. Αντιθέτως, οι αισθήσεις βασίζονται στα αισθητήρια όργανα (οφθαλμός, ους, ρις, γλώσσα και γενικά τασεοϋποδοχείς και χημειοϋποδοχείς του σώματος) που καταγράφουν αισθητικές πληροφορίες από το εσωτερικό (από το σώμα) και εξωτερικό περιβάλλον.

Ο Αριστοτέλης ήταν αυτός που κατασκεύασε τον όρο ``ηθική΄΄ από το λέξη ``έθος΄΄ που σημαίνει συνήθεια και προέρχεται από το ρήμα ``έχω΄΄. Ο Αριστοτέλης ένταση την ηθική ως αρετή. Κατά τον Αριστοτέλη, οι αρετές ανήκουν στο ``έλλογον΄΄ (λογικό) μέρος της ψυχής, ενώ η ηθική ανήκει στο μέρος της ψυχής που μετέχει στο ``άλογον΄΄ (πάθη, ορμές, επιθυμίες, ηδονές) και το έλλογο μέρος της. Οι αρετές χωρίζονται στις ηθικές και τις διανοητικές. Οι διανοητικές αρετές είναι η σοφία, η σύνεση, η φρόνηση κ.α. Η απόκτησή τους είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας που συνδέεται και με τον χρόνο. Η κατάκτηση τους γίνεται βασικά με την βοήθεια του δασκάλου και γενικά του εκπαιδευτικού, και εξαρτάται από την διδακτική μέθοδο που αυτός εφαρμόζει.

Από την άλλη μεριά βρίσκονται οι ηθικές αρετές. Παραδείγματα ηθικών αρετών είναι η ανδρεία, η εγκράτεια, η σωφροσύνη, η φιλία, η αγάπη, η πραότητα κ.α. Αυτές δεν είναι έμφυτες, δηλαδή δεν κληρονομούνται. Για παράδειγμα κάποιος δεν γεννιέται καλός ή κακός. Δεν βρίσκονται ?κ φύσεως στον άνθρωπο. Εντούτοις, η ύπαρξή τους δεν είναι ``παρά φύσιν΄΄. Δεν έχουν καμία μεταφυσική προέλευση, αλλά αποτελούν φυσική δυνατότητα του ανθρώπου, δηλαδή ο άνθρωπος τις έχει μέσα του, ως μια φυσική προδιάθεση. Ο άνθρωπος έχει την ``δυνάμει΄΄ ικανότητα να αναδείξει τις ηθικές αρετές.

Η ανάδειξη των ηθικών αρετών από τον άνθρωπο θα τον οδηγήσουν στην τελείωση που είναι και ο σκοπός του. Η κατάκτηση της Αρετής θα οδηγήσει τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, την πραγματική ευτυχία. Η κατάκτηση των ηθικών αρετών δεν μπορεί να γίνει με άλλο τρόπο, παρά με το ``έθος΄΄, τη συνήθεια. Έτσι, επαφίεται στον ίδιο τον άνθρωπο να αγωνιστεί για την κατάκτηση των ηθικών αρετών. Για την απόκτηση των ηθικών αρετών με τη συνήθεια χρειάζεται η (εξ)άσκηση και ο εθισμός σε αυτές με την επανάληψη.

Με αλλά λόγια, κάποιος δεν μπορεί να αποκτήσει την ηθική αρετή, για παράδειγμα της εγκράτειας, αν καθημερινά στη ζωη του δεν εξασκείται σε αυτήν και δεν την εφαρμόζει πάντα και παντού. Εντούτοις, είναι σημαντικός και ο ρόλος του κατάλληλου δασκάλου και γενικά του κατάλληλου ανθρώπου (γονέας, εκπαιδευτικός) που με τον κατάλληλο τρόπο, την σωστή διδασκαλία θα διδάξει στον νέο τις ηθικές αρετές. Άρα, είναι και ζήτημα σωστής παιδείας την οποία οφείλει να παρέχει το κράτος και προφανώς και η οικογένεια. Η κατάκτηση της Αρετής είναι επίμονη και επίπονη προσπάθεια και με την επανάληψη (έξις) καλείται ο άνθρωπος να αγωνιστεί για να την αποκτήσει. Όταν την κατακτήσει θα έχει κατακτήσει συνάμα και την ευτυχία.

Ο Αριστοτέλης μίλησε και για το μέτρο που πρέπει να διακρίνει τις πράξεις μας που το αναφέρει ως ``μέσον΄΄ ή ``μεσότητα΄΄. Ο Αριστοτέλης εννοούσε ότι το ``μέτρον΄΄ είναι το μέσον ανάμεσα σε δύο ακραίες καταστάσεις. Το μέσον δεν το εννοεί γεωμετρικά σαν το μέσον ενός ευθυγράμμου τμήματος, γιατί τότε είναι αντικειμενικό και ποσοτικό. Το εννοεί ως το μέσον δύο ακραίων καταστάσεων. Έτσι η ανδρεία είναι η μεσότητα μεταξύ της δειλίας και της θρασύτητας (υπερβολικού θάρρους).

Η σωφροσύνη είναι η μεσότητα ανάμεσα στην ακρότητα της ακολασίας, της ηδονής των αχαλίνωτων απολαύσεων των υλικών αγαθών και την ακρότητα της αναισθησίας για τα υλικά αγαθά. Η τελευταία σχετίζεται με την λιτότητα που προτείνει, εκτός των άλλων, ο Πλάτων. Επίσης, η πραότητα στον χαρακτήρα είναι το μέσον μεταξύ του ανθρώπου που οργίζεται εύκολα και αυτού που είναι αναίσθητος για τους γύρω του. Γενικά, ο Αριστοτέλης τονίζει ότι η μεσότητα ανάμεσα στα δύο άκρα – που είναι ποιοτική και υποκειμενική – πρέπει να διακατέχει την συμπεριφορά μας. Σε περίπτωση που αυτό δεν συμβαίνει τότε οδηγούμαστε σε αρνητικές καταστάσεις που μας κάνουν δυστυχισμένους, αν όχι βραχυπρόθεσμα, σίγουρα μακροπρόθεσμα. Όσοι αναγνώστες δεν συμμερίζονται την αξία του αρχαιοελληνικού μέτρου, θα τους πείσει η ίδια η ζωή, αν ήδη δεν το έχει κάνει …

Ο Αριστοτέλης χωρίζει την ψυχή στο ``λόγον έχον μέρος΄΄ ή αλλιώς ``έλλογον΄΄ και στο ``άλογον΄΄ μέρος. Το έλλογον μέρος διακρίνεται στο ``κυρίως έλλογον΄΄ ή αλλιώς ``καθαρά λόγον έχον μέρος΄΄ και στο ``ώσπερ του πατρός΄΄. Το ``κυρίως έλλογον μέρος΄΄ είναι το διανοητικό μέρος της ψυχής, είναι αυτό που αποκαλούμε νου. Είναι οι διανοητικές αρετές (σοφία, φρόνηση, σύνεση και άλλα). Το ``ώσπερ του πατρός΄΄ μέρος είναι το έλλογον μέρος που έχει σχέση με τη λογική όπως αυτή του γονέα προς το τέκνο του.

Το ``άλογον΄΄ μέρος της ψυχής είναι τα πάθη και οι ασυνείδητες παρορμήσεις. Είναι το μη λογικό μέρος. Το άλογο μέρος χωρίζεται στο ``κυρίως άλογον΄΄ ή αλλιώς ``καθαρά άλογον μέρος΄΄ και στο ``επιθυμητικόν΄΄ ή ``ορεκτικόν΄΄ μέρος (ορέγομαι = επιθυμώ). Το ``καθαρά άλογον μέρος΄΄ δεν έχει σχέση με τις ηθικές αρετές, αλλά με την ομοιόσταση του ανθρώπου (15). Το μέρος αυτό έχει σχέση με την αύξηση και την ανάπτυξη του ανθρωπίνου οργανισμού. Είναι, θα λέγαμε σήμερα, οι λειτουργικές περιοχές (πεδία όχι κέντρα) του εγκεφάλου που ελέγχουν τις ανθρώπινες λειτουργίες.Το ``επιθυμητικόν΄΄ ή ``ορεκτικόν΄΄ μέρος είναι η ηδονή (με την ψυχιατρική έννοια της λέξεως), τα πάθη, τα ένστικτα και τα ορμέμφυτα του ανθρώπου. Το ``επιθυμητικόν΄΄ μέρος της ψυχής μαζί με το ``ώσπερ του πατρός έλλογον μέρος΄΄ συνιστούν το ``άλογον και έλλογον μέρος΄΄ της ψυχής, δηλαδή το μέρος που συνδέει τις ορμές και τα πάθη, με τις ηθικές αρετές.

Ο Επίκουρος (9) από τη Σάμο, ίδρυσε τις Επικουρίες φιλοσοφικές σχολές στην Αθήνα (όπου δίδαξε επί 36 συναπτά έτη), στη Σάμο και στη Λάμψακο (ελληνική αποικία στα Δαρδανέλια). Ο Επίκουρος πίστευε ότι ο μοναδικός σκοπός της φιλοσοφίας είναι να κάνει τον άνθρωπο ευτυχισμένο. Διακήρυττε ότι το μέγιστο αγαθό είναι η ψυχική γαληνή την οποία ο άνθρωπος την βρίσκει αναζητώντας το μέσον στη ζωη του. Έτσι, οι ακρότητες που αποκλίνουν από το μέσον, για παράδειγμα η ηδονή, ο πόνος, ακόμα και η υπερβολική χαρά, δεν οδηγούν στην ευδαιμονία. Αυτό συμβαίνει γιατί προκαλούν έντονες συναισθηματικές συγκινήσεις.

Στην ευδαιμονία οδηγεί η ηδονή, όχι με την έννοια της ηδονής των υλικών απολαύσεων, αλλά με την έννοια της αποφυγής του ψυχικού και του σωματικού πόνου. Με αυτήν την έννοια και όχι με την επιδίωξη των υλικών και σωματικών απολαύσεων – όπως κακώς παρερμήνευσαν την ηδονή οι Ρωμαίοι φιλόσοφοι διαστρεβλώνοντας τα λόγια του Επικούρου – πρέπει η ηδονή να αποτελεί σκοπό της ζωής του ατόμου.

Σημειώνεται ότι η ρωμαϊκή και γενικότερα η φιλοσοφική παρερμηνεία του Επίκουρου ήταν τέτοια, ώστε ακόμα και ο γράφων – όταν πρωτοάκουσε στα σχολικά του χρόνια για τον Επίκουρο – νόμισε ότι ήταν ο υπέρμαχος της ηδονοθηρίας. Δυστυχώς, ακόμα και στο σχολείο δεν τέθηκε στην σωστή της βάση η ιδεολογία του Επίκουρου. Ο Επίκουρος εναντιώθηκε στις υλικές και στις σωματικές απολαύσεις. Θεώρησε ότι δεν οδηγούν στην ευδαιμονία, αλλά προκαλούν έντονες ψυχολογικές μεταπτώσεις. Για τον Επίκουρο η λογική συμβάλλει στην ευδαιμονία, γιατί προσγειώνει το άτομο στην πραγματικότητα και δεν τον αφήνει να ζει στον κόσμο των ψυχολογικών μεταπτώσεων που προάγει η ηδονή και γενικά κάθε απόκλιση από την διατήρηση του μέτρου στη ζωή. Η λογική και η επιστήμη, κατά τον Επίκουρο, έχουν και ένα άλλο όφελος. Γκρεμίζουν το αίσθημα του φόβου που δημιουργείται από την αμάθεια. Εξάλλου, ο ίδιος ο φόβος δημιουργεί στο άτομο ψυχολογική ταραχή.

Εντούτοις, ενώ ο Επίκουρος τόνισε τον σημαντικό ρόλο της γνώσης και της επιστήμης στην καταπολέμηση του φόβου, δίδαξε ότι κάθε γνώση που δεν οδηγεί στην ευδαιμονία είναι περιττή. Έτσι τα μαθηματικά και η ρητορική (βλ. σήμερα δικηγόροι και πολιτικοί) είναι περιττά. Κατά τον Επίκουρο, η γνώση βρίσκεται με την βοήθεια των αισθήσεων και όχι με τις διάφορες θεωρίες. Ο Επίκουρος τόνισε τη σημασία του κάλλους, της δικαιοσύνης και της φιλίας στην ανθρώπινη ζωή. Και τα τρία προάγουν την ψυχική ηρεμία. Η δικαιοσύνη εξυπηρετεί την ομαλότητα των ανθρωπίνων σχέσεων και η φιλία προσφέρει στον άνθρωπο ένα ψυχικό έρεισμα. Ο Επίκουρος, σε αντίθεση με τον Ζήνωνα, πίστευε ότι ο Θεός δεν ενδιαφέρεται για τον άνθρωπο και δεν επεμβαίνει στα ανθρώπινα πράγματα. Αν επενέβαινε, τότε ο άνθρωπος δεν θα ήταν ο αποκλειστικός αρμόδιος των πράξεών του …

Όπως προαναφέρθηκε, ο Επίκουρος αναφέρει ότι εκ φύσεως ο άνθρωπος έχει την τάση να αποφεύγει ότι του προκαλεί σωματικό ή ψυχολογικό πόνο και να αναζητεί την ευχαρίστηση που είναι ο αυτοσκοπός της ζωής του. Ο Επίκουρος, πριν τον Φρόιντ (4), εισάγει την ψυχιατρική έννοια της ηδονής. Έτσι, ηδονή δεν είναι μόνον οι σωματικές και οι υλικές απολαύσεις, αλλά και αυτό που ανέφερε ο Επίκουρος.

Ο Επίκουρος ανέφερε, επίσης, ότι το λογικό μέρος του ανθρώπου καταπολεμά τον φόβο και τις ψυχικές συγκρούσεις που όπως είπε τις προκαλεί κάθε κατάσταση που αφαιρεί από τον άνθρωπο την ευχαρίστηση, δηλαδή η καταπίεση της ηδονής. Άρα, ο Επίκουρος εισάγει την έννοια των μηχανισμών άμυνας του Εγώ, εναντίον του αλόγου – πρωτόγονου – μέρους της ψυχής που την καταπιέζει, την ``μαστιγώνει΄΄.

Ο αναγνώστης σίγουρα συνειδητοποιεί ότι αυτοσκοπός του ανθρώπου είναι η ικανοποίηση της ηδονής, ακόμα και όταν αυτή δεν συνδέεται με την απόλαυση σωματικών ή υλικών αγαθών. Για παράδειγμα ένας βουδιστής ή ένας χριστιανός μοναχός έχουν την ηδονή της ηρεμίας που προσφέρει η ενασχόλησή τους με τον Θεό και ο περιορισμός των απολαύσεων που, όπως έλεγε και ο Επίκουρος, προκαλούν ψυχική ταραχή.

Άλλο παράδειγμα είναι ο νέος που συμμετέχει σε συμμορίες, κάνει βανδαλισμούς και ξυλοκοπάει ή σκοτώνει άλλα άτομα. Αυτός ίσως να έχει την ηδονή της εκδίκησης των γονιών του που πιθανώς να τον κακοποίησαν ψυχολογικά ή σωματικά ή σεξουαλικά κατά την παιδική του ηλικία. Μπορεί, επίσης, οι γονείς του να έδειξαν αδιαφορία προς αυτόν ή μπορεί να ήταν ορφανός.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

Κάποιος ψυχαναλυτής ήδη θα έχει καταλάβει με τα παραπάνω ότι οι αρχαίοι Έλληνες ίδρυσαν την ψυχανάλυση. Για τους μη ειδικούς θα γίνει μια νοηματική σύνδεση. Στην ψυχή, το ``λογιστικόν΄΄ μέρος του Πλάτωνα και το ``έλλογον΄΄ μέρος του Αριστοτέλη είναι το λογικό μέρος της ψυχής. Είναι αυτό που ο Φρόιντ (4) αποκάλεσε ``Εγώ΄΄, δηλαδή το μέρος της ψυχής που μεσολαβεί ανάμεσα στις άλογες ηδονές και ορμές, καθώς και στις απαιτήσεις του κοινωνικού περιβάλλοντος. Το ``επιθυμητικόν΄΄ μέρος της ψυχής – του Πλάτωνα και το ``άλογον΄΄ μέρος της ψυχής – του Αριστοτέλη, είναι αυτό που ονόμασε ο Φρόιντ ως ``Αυτό΄΄. Είναι η ηδονή για την οποία μίλησε ο Επίκουρος.

Οι ρίζες της ηδονής βρίσκονται στο ασυνείδητο μέρος το εγκεφάλου. Όμως, δίκην δένδρου, επεκτείνουν τα κλαδιά τους στο συνειδητό μέρος του εγκεφάλου στο οποίο η ηδονή γίνεται αντιληπτή, αλλά με αλλοιωμένη μορφή. Είναι η ηδονή των σεξουαλικών απολαύσεων, η ασυνείδητη ηδονή της εκδίκησης των γονιών μας – αν μας φέρθηκαν άσχημα στην παιδική μας ηλικία, η ηδονή του θανάτου κ.α. Η ηδονή του θανάτου φαίνεται για παράδειγμα όταν κάποιος παθαίνει έμφραγμα και σωριάζεται στο έδαφος. Τότε όλοι μαζεύονται από πάνω του να τον δουν. Επίσης, φαίνεται από τους πολέμους, από την ζαλάδα που οι άνθρωποι αισθάνονται στο μπαλκόνι (συχνά γιατί η ζωή δεν τους ικανοποιεί και υποσυνείδητα θα ήθελαν να αυτοκτονήσουν) και από πολλά άλλα. Ακόμα, υπάρχει και η ηδονή της καταστροφής που φαίνεται πολύ χαρακτηριστικά από την τηλεόραση και την ασυνείδητη ηδονή με την οποία βλέπουμε θανάτους και καταστροφές.

Το ``Αυτό΄΄ είναι το άλογο, το πρωτόγονο και το αρχέγονο μέρος που σχετίζεται με τις ορμές, τα ένστικτα, τις απωθημένες εμπειρίες, τις επιθυμίες και την ηδονή. Γενικά, υπάρχει μια αλληλοδιαπλοκή μεταξύ στο ``Εγώ΄΄ και στο ``Αυτό΄΄. Υπάρχει, κατά τον Φρόιντ, η ``άμυνα του Εγώ΄΄. Το Εγώ, δηλαδή, απωθεί στο ``υποσυνείδητο΄΄ (είναι το μέρος που μένει μακριά από την συνείδηση η οποία εκφράζεται με το ``συνειδητό΄΄) μια δυσάρεστη εμπειρία όπως είναι για παράδειγμα η κακοποίηση κάποιου στην παιδική του ηλικία από τους γονείς του ή η αδιαφορία τους. Δυστυχώς, η απώθηση – καταχώνιασμα όλων των δυσάρεστων εμπειριών ή της ηδονής στην άβυσσο του μυαλού μας, δεν είναι επαρκής και βγαίνει τελικά στην επιφάνεια.

Η απώθηση αυτή μπορεί να σχετίζεται και με αρνητικά συναισθήματα όπως για παράδειγμα είναι το μίσος του παιδιού (και μετέπειτα άνδρα) προς τον πατέρα του που τον κακοποιούσε. Επειδή, όμως, όλα αυτά τα συναισθήματα είναι μη αποδεκτά από την κοινωνία, τότε δημιουργούνται τα ψυχολογικά προβλήματα. Στο προηγούμενο παράδειγμα το παιδί δεν επιτρέπεται, κοινωνικά, να δηλώσει το μίσος του για τον πατέρα του ή να τον χτυπήσει, για να τον εκδικηθεί. Άρα, το παιδί αυτό αργότερα αποκτά αντικοινωνική συμπεριφορά και εκδηλώνει την ανάγκη υποσυνείδητης εκδίκησης με πολλούς τρόπους: μετέχει σε καυγάδες ή σε συμμορίες, γίνεται πυγμάχος ή καρατέκα ή στρατιωτικός ή αστυνομικός, εντάσσεται σε αναρχικές ή ακροδεξιές ομάδες, γίνεται βιαστής, χτυπά την γυναίκα του, παρακολουθεί (με ηδονή της υποσυνείδητης εκδίκησης των γονιών του που δεν του προσέφεραν αγάπη) θρίλερ και εικόνες βίας στο βίντεο, DVD ή σε περιοδικά, παίζει βίαια παιχνίδια στους υπολογιστές κ.ο.κ.

Στα αγόρια το πρόβλημα εστιάζεται κυρίως στη σχέση τους με την μητέρα και στα κορίτσια στη σχέση τους με τον πατέρα, όπως θα δούμε παρακάτω. Όλα τα παραπάνω αποδεικνύονται με την ύπνωση και εμφανίζονται στα όνειρα, στο χιούμορ, στις παραδρομές του λόγου, στις προτιμήσεις του ανθρώπου: από τον σεξουαλικό του σύντροφο μέχρι τις πολιτικές του προτιμήσεις.

Επιστρέφοντας στην ψυχανάλυση, το ``θυμοειδές΄΄ του Πλάτωνα και το ``άλογον και έλογον μέρος΄΄ του Αριστοτέλη είναι αυτό που ονομάζει ο Φρόιντ ως ``Υπερεγώ΄΄ και ανήκει στο λογικό μέρος. Το Υπερεγώ είναι οι αξίες, τα κριτήρια, οι ηθικοί κανόνες, οι φραγμοί και οι επιταγές που επιβάλλει το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον οι οποίες ορίζουν τι πρέπει και τι απαγορεύεται να κάνει το άτομο. Το Υπερεγώ μαζί με το Εγώ, ελέγχουν το Αυτό. Δηλαδή ελέγχουν το άλογο και μη ηθικό μέρος της ψυχής και το χαλιναγωγούν. Αν το Αυτό αντιτίθεται με τις κοινωνικές και ηθικές επιταγές, τότε το καταπιέζουν και το καταχωνιάζουν στο υποσυνείδητο μέρος του μυαλού. Αλλά, όπως προαναφέρθηκε, αυτή η απώθηση δεν είναι τέλεια και έτσι οι απωθημένες εμπειρίες, σκέψεις και ηδονές βγαίνουν στην επιφάνεια και επηρεάζουν τη ζωή και τη συμπεριφορά του ατόμου.

Με τον έλεγχο του ``Εκείνου΄΄ (το ``Αυτό΄΄ λέγεται αλλιώς και ``Εκείνο΄΄), όπως έλεγαν και οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι για το ``άλογον μέρος΄΄, υπάρχει φυσιολογικά μια αρμονία ανάμεσα στις δυνάμεις της ψυχής. Αν η ισορροπία αυτή διαταραχθεί και υπερισχύσει το Αυτό (δηλαδή οι ηδονές, τα ένστικτα, οι επιθυμίες, τα πάθη και οι απωθημένες εμπειρίες), τότε δημιουργούνται τα ψυχολογικά προβλήματα.

Με βάση το σκεπτικό αυτό δικαιολογούνται όλα τα σύγχρονα προβλήματα όπως η νεύρωση, τα ψυχολογικά προβλήματα, το υπερβολικό άγχος, τα σεξολογικά προβλήματα (στο 90% των ατόμων οφείλονται σε ψυχολογικά αίτια και οι αναφορές περί κακής ποιότητας του σπέρματος πέρα από ευνουχιστικές, όταν γίνονται γενικόλογα, δεν λαμβάνουν υπόψιν πως το άγχος και η μόλυνση του περιβάλλοντος και η κάκιστη διατροφή του συγχρόνου ανθρώπου επηρεάζουν και το σπέρμα του), η επιθετικότητα των νέων (εκφράζεται με την βία στην οικογένεια, στο σχολείο, στον δρόμο και γενικά παντού), η ομοφυλοφιλία, ο αλκοολισμός, η λήψη ψυχοτρόπων ουσιών, ο βιασμός η πορνεία, ο σατανισμός κ.α.

Σχετικά με τον βιασμό, μαζί με την πυρομανία, την τοξικομανία, την κλεπτομανία, την επιδειξιμανία (13), τον σαδισμό, τον μαζοχισμό (τον σαδισμό και τον μαζοχισμό τον έχουν και ``ευνουχισμένα΄΄ άτομα που θέλουν να εκδικηθούν με τον τρόπο αυτόν τους γονείς τους που δεν τους προσέφεραν αγάπη), τον φετιχισμό, την κοπρολαγνεία (10), την κτηνοβασία (11), την παιδεραστία (παιδοφιλία), την ηδονοβλεψία, την νεκροφιλία (12) και άλλες ``παραφιλίες΄΄ και σεξουαλικές διαστροφές, εντάσσονται όλα στις ψυχοπαθολογίες. Σε ό,τι αφορά τον τοξικομανή και γενικά τον χρήστη ψυχοτρόπων ουσιών (από κόλλες μέχρι χασίς, μαριχουάνα και ηρωίνη), γίνεται – τελικά – ψυχοπαθητικό άτομο.

Πάντως, είναι γεγονός ότι ένα κακό οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση ή την επιδείνωση κάποιας ψυχοπαθολογίας ή ψύχωσης ή σχιζοειδούς κατάστασης. Η επιλόχεια ψύχωση (η ψύχωση στις λεχώνες) για παράδειγμα μπορεί να εμφανιστεί σε κάποια γυναίκα που καταπιέστηκε από τον πατέρα της. Επίσης ένα αγόρι που μισεί την μητέρα του που δεν του έδωσε αγάπη ή το παράτησε στο ορφανοτροφείο μπορεί να γίνει βιαστής. Με απλά λόγια, το κακό οικογενειακό περιβάλλον βοηθάει στην εκδήλωση κάποιου υπόβαθρου ψυχιατρικής παθήσεως, πιθανότατα καταγεγραμμένης στα γονίδια του ατόμου. Άλλωστε, την προσωπικότητα του ατόμου την καθορίζουν τα γονίδια σε αλληλοδιαπλοκή – συνδυασμό με το περιβάλλον.

Ο ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΣ

Σχετικά με την έννοια του ``ευνουχισμού΄΄ ο Σίγκμουντ Φρόϋντ (4) την συνέλαβε έχοντας υπόψιν την ελληνική μυθολογία και συγκεκριμένα τον θεό Ουρανό που καταβρόχθιζε τα αρσενικά παιδιά του (όπως οι ευνουχιστικοί πατεράδες μεταφορικά), γιατί φοβώταν ότι κάποιο από αυτά θα του έπαιρνε τον θρόνο. Η γυναίκα του Ουρανού Γη, μην αντέχοντας τον αφανισμό των παιδιών της, έδωσε στον υιό της Κρόνο ένα δρεπάνι για να ευνουχίσει τον πατέρα του, όπως και έγινε. Ο Κρονος στη συνέχεια παντρεύτηκε την αδελφή του Ρέα (ήταν και οι δύο Τιτάνες), όμως επειδή φοβόταν σαν τον πατέρα του ότι κάποιο από τα αρσενικά παιδιά του θα τον εκθρόνιζε τα κατάπινε και αυτός! Αργότερα, όμως, ευνουχίστηκε και ο ίδιος από τον υιό του Δία, που τον είχε σώσει η μάνα του Ρέα! Έτσι, έχουμε το πρότυπο του ``ευνουχιστικού΄΄ πατέρα και γενικότερα το πρότυπο της αιμομιξίας (όπως Κρόνος – Ρέα) στην κοσμογονία και θεογονία (14) της ελληνικής μυθολογίας.

Το πρότυπο του ευνουχιστικού πατέρα ειναι πολύ συνηθισμένο σήμερα, με τη μορφή του πατέρα που είναι αυστηρός και επηρεάζει τη σεξουαλική ζωή των παιδιών του με το να τα μειώνει και να τους προκαλεί σύνδρομο κατωτερότητας. Το αποτελέσμα είναι τα παιδιά να τον απεχθάνονται ή να τον μισούν (συνήθως υποσυνείδητα) και να μην ταυτίζονται τα αγόρια με το πρότυπο του ανδρός, ενώ τα κορίτσια να έχουν προβλήματα στις ερωτικές τους σχέσεις γιατί ταυτίζουν τον σύντροφό τους με τον πατέρα τους. Από την άλλη μεριά ο ``ευνουχισμός΄΄ από τη μητέρα επηρεάζει το παιδί και ιδίως το αγόρι που γενικεύει την απέχθεια ή το μίσος που έχει (συνήθως υποσυνείδητα) προς όλες τις γυναίκες και έτσι έχει πρόβλημα στις σχέσεις του με το αντίθετο φύλο. Γενικά, ο ``ευνουχισμός΄΄ είναι συνήθως η αίτια που τα τέκνα χτυπάνε ή υβρίζουν τους γονείς τους ή τους κλείνουν στα γηροκομεία.

Ο Φρόϋντ, πέρα από τον μύθο του Κρόνου, χρησιμοποίησε και τον μύθο του Οιδίποδα (6) για να διατυπώσει την θεωρία του περι ``οιδιποδείου συμπλέγματος΄΄, βασιζόμενος στο πρότυπο της αιμομιξίας. Ο Οιδίποδας, βασιλιάς των Θηβών, είχε παντρευτεί την μητέρα του Ιοκάστη χωρίς να το γνωρίζει και απέκτησε δύο γιους, τον Πολυνείκη και τον Ετεοκλή και δύο κόρες, την Αντιγόνη(7) και την Ισμήνη. Όταν συνειδητοποίησε ότι παντρεύτηκε τη μητέρα του αυτοτυφλώθηκε. Μάλιστα, ο Οιδίποδας χωρίς να το ξέρει είχε σκοτώσει τον πατέρα του, τον βασιλιά της Θήβας Λάιο. Τα δύο αγόρια του Οιδίποδα ενεπλάκησαν σε ένοπλη διαμάχη για την διεκδίκηση του θρόνου της Θήβας και τελικά ο πατέρας τους τα καταράστηκε. Ο Πολυνείκης πήγε στο Άργος και συμμάχησε με τους 6 βασιλείς της Πελοποννήσου πείθοντάς τους να εκστρατεύσουν κατά της Θήβας.Τελικά οι δυο υιοί του Οιδίποδα αλληλοσκοτώθηκαν σε μονομαχία μεταξύ τους.

Στον μύθο – αρχαία ελληνική τραγωδία – του Οιδίποδα βλέπουμε τα χαρακτηριστικά του οιδιπόδειου συμπλέγματος, καθώς και τις δυσάρεστες συνέπειές του όταν παραμένει άλυτο, σε όλο τους το μεγαλείο. Επίσης βλέπουμε τον φθόνο μεταξύ των αδελφών που είναι κάτι πολύ συνηθισμένο – έστω και υποσυνείδητα – στις οικογένειες και ενισχύεται όταν οι γονείς καλομαθαίνουν το πρωτότοκο υιό ή τον Βενιαμίν της οικογενείας (συνήθως τα αγόρια). Στον μύθο αξίζει να σημειωθεί πως ο Κρέοντας, αδελφός της Ιοκάστης και νέος βασιλιάς της Θήβας, διέταξε να μην ταφεί το σώμα του νεκρού Πολυνείκη. Αυτό, γιατί ο Πολυνείκης επιτέθηκε εναντίον της πατρίδος του. Εντούτοις, η Αντιγόνη παράκουσε την εντολή, γιατί γνώριζε ότι η ψυχή του άταφου νεκρού περιπλανιέται αιωνίως, μην μπορώντας να ησυχάσει.

Έτσι, η Αντιγόνη ``ενταφίασε΄΄ το γυμνό σώμα του νεκρού Πολυνείκη με τον εξής (παραδοσιακό, αντί της ταφής) τρόπο: πήρε στα χέρια της ξηρή σκόνη και ράντισε γύρω-γύρω το νεκρό με τριπλή σπονδή (ρίχνοντας 3 φορές σκόνη) από σφυρηλατημένο κανάτι. Τότε ο θείος της Κρέοντας διέταξε να κλείσουν την Αντιγόνη σε μια σπηλιά και να σφραγίσουν την πόρτα της, για να πεθάνει από την πείνα. Αυτό το έκανε γιατί η πράξη της Αντιγόνης προς τον Πολυνείκη ήταν απαγορευμένη από τους νόμους. Έτσι, η Αντιγόνη προτίμησε να πεθάνει για τους ηθικούς νόμους και να παραβλέψει τους ανθρώπινους.Αιώνια παρέμεινε η προχριστιανική της φράση: –``εγώ γεννήθηκα για να αγαπώ και όχι για να μισώ΄΄. Υπάρχει και συνέχεια στο δράμα. Ο Αίμωνας, υιός του Κρέοντα και αγαπημένος της Αντιγόνης, μόλις έμαθε για τον θάνατό της αυτοκτόνησε. Μετά τον ακολούθησε και η μητέρα της Αντιγόνης, Ιοκάστη …

Επιστρέφοντας στην αιμομιξία, είναι γεγονός ότι το έθιμο της αιμομιξίας ακολουθούσαν και πολλοί βασιλείς, όπως οι Φαραώ και η Ελληνίδα (του βασιλικού Μακεδονικού γένους των Πτολεμαίων) βασίλισσα της Αιγύπτου Κλεοπάτρα που είχε παντρευτεί τον αδελφό της Πτολεμαίο! Η αιμομιξία υπάρχει ως αρχέτυπο στο οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, με λίγα λόγια, συνίσταται στο γεγονός ότι το παιδί απευθύνει τις σεξουαλικές επιθυμίες του στα συγγενικά του πρόσωπα, κατά κύριο λόγο στους γονείς του και δευτερευόντως στα αδέλφια του.

Για το αγόρι το πρώτο σεξουαλικό αντικείμενο είναι η μητέρα του και για το κορίτσι ο πατέρας της. Όμως, ο γονέας που δεν αποτελεί σεξουαλικό αντικείμενο θεωρείται ενοχλητικός από το παιδί το οποίο δείχνει εχθρότητα, έχοντας τον φόβο του ευνουχισμού από αυτόν. Όλη αυτή η υποσυνείδητη αιμομικτική κατάσταση είναι το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, το οποίο διαρκεί από το τρίτο ως περίπου τα έβδομο έτος ζωής του παιδιού. Στο κορίτσι το σύμπλεγμα δεν λέγεται οιδιπόδειο αλλά αποκαλείται ``σύμπλεγμα της Ηλέκτρας΄΄ – πάλι από την ελληνική μυθολογία παρμένο.

Η Ηλέκτρα (5) ήταν κόρη του βασιλιά των Μυκηνών Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας. Όταν ο Αγαμέμνων γύρισε από τον τρωικό πόλεμο η γυναίκα του με τον εραστή της Αίγισθο τον δολοφόνησαν σε ενέδρα με τη βοήθεια άλλων προδοτών. Τότε η κόρη της Ηλέκτρα φυγάδεψε τον αδερφό της Ορέστη, ώστε να μη τον σκοτώσουν και αυτόν. Τελικά, έπειτα από χρόνια ο Ορέστης και η Ηλέκτρα σχεδίασαν και σκότωσαν τους δολοφόνους του πατέρα τους, δηλαδή τη μητέρα τους και τον Αίγισθο. Και σε αυτή την αρχαία ελληνική τραγωδία φαίνεται το αντίστοιχο με το οιδιπόδειο σύνδρομο από τη μεριά της γυναίκας και οι δυσάρεστες συνέπειές του από τη μη επίλυσή του.

Αξίζει να αναφερθεί ότι το κορίτσι και μετέπειτα γυναίκα, έχει πάντα (υποσυνείδητα) τον περίφημο ``φθόνο του πέους΄΄, από την έλλειψη του φαλλού – σύμβολου της γονιμότητας, σαν τον καρπό του σταριού που τον δέχεται η μήτρα – γη, καθώς και από την καταπίεση του πατέρα (ενίοτε και του αδελφού) που ελέγχει και συχνά καταπιέζει την ερωτική και σεξουαλική ζωή της. Ο φθόνος του πέους είναι κάτι που νιώθει η γυναίκα από τα βρεφικά της χρόνια, εξαιτίας της μεγαλύτερης σημασίας που δίδουν οι γονείς και γενικά η κοινωνία στα αγόρια. Ας θυμηθούμε, για παράδειγμα, πως οι περισσότεροι ηγέτες κρατών και πολιτικοί είναι άνδρες. Σε ό,τι αφορά τους γονείς, αυτοί δίδουν μεγαλύτερη σημασία στον φαλλό και στους όρχεις του βρέφους, παρά στα γεννητικά όργανα του κοριτσιού, αφού το αγόρι θα αναλάβει με το σπέρμα του την διαιώνιση του είδους.

Επιστρέφοντας στο οιδιπόδειο, αυτό ξεκινάει στο 3ο έτος (!) της ζωής του παιδιού και λύνεται μέχρι και το 7ο έτος της ζωής του, με το να ταυτίζεται σεξουαλικά το αγόρι με τον πατέρα του και το κορίτσι με τη μητέρα της. Όμως, δεν θα λυθεί το οιδιπόδειο σύμπλεγμα όταν οι γονείς καυγαδίζουν, είναι καταπιεστικοί, χωρίζουν, κακοποιούν ή καταπιέζουν τα παιδία ή τα ευνουχίζουν λέγοντας τους, για παράδειγμα, ότι ο αυνανισμός είναι ``κακό πράγμα΄΄ … Τα παιδία σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ευνουχίζονται και το οιδιπόδειο παραμένει ανεπίλυτο προκαλώντας τους τα αποτελέσματα που αναφέρθηκαν παραπάνω. Χαρακτηριστικό παράδειγμα χώρας που οι γονείς – ιδίως οι μητέρες – ευνουχίζουν τα παιδία τους είναι η Αγγλία, στην οποία η ομοφυλοφιλία έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις.

Οι γονείς είναι οι βασικοί υπεύθυνοι για τον κακό δρόμο των παιδιών τους που σχετίζεται με τα ναρκωτικά, καθώς και με την επιθετικότητα που εκφράζεται με την βία, τη συμμετοχή τους σε συμμορίες και άλλες εκφάνσεις της ανομίας. Είναι γεγονός ότι οι περισσότεροι γονείς είναι κυριολεκτικά άχρηστοι για την ηθικοπλαστική αγωγή, την πρόσφορα αγάπης και την στήριξη των παιδιών τους. Πώς, εξάλλου, μπορούμε να μιλάμε για στήριξη, όταν το μέλημα των γονιών όταν ενηλικιωθούν τα παιδία τους είναι να τους πάρουν ένα αυτοκίνητο και να τα αποχαιρετήσουν, αφού τα παιδιά μετά το γυμνάσιο φοιτούν σε κάποιο πανεπιστήμιο ή κολέγιο, πολλά χιλιόμετρα μακριά από την αγκαλιά των γονιών τους που τους επισκέπτονται σπάνια. Πάντως και στα σχολικά τους χρόνια τα παιδιά μένουν μακριά από την οικογένεια, στα κράτη με ολοήμερα σχολεία.

Πριν φύγουν τα παιδία για κάποιο πανεπιστήμιο ή κολέγιο πολλοί γονείς τα ευνουχίζουν (με την ψυχιατρική έννοια της λέξεως) πιέζοντας τα κατάφορα στην προσωπική τους ζωή και θέτοντας τους περιορισμούς – όπως να γυρίζουν νωρίς όταν βγαίνουν έξω το βράδυ. Οι γονείς επεμβαίνουν και στην επιλογή σεξουαλικού συντρόφου από τα παιδία τους και επίσης καταπιέζουν τα αγόρια να μην γίνουν ομοφυλόφιλοι – μη γνωρίζοντας ότι αυτό εξαρτάται από τους ίδιους, πέρα από το υποθετικό γονίδιο (αν υπάρχει πραγματικά γονίδιο, τότε θα ενισχύεται από το κακό οικογενειακό περιβάλλον) το οποίο οι γονείς φοβούνται μήπως φέρουν τα αγόρια τους στο γονιδίωμά τους. Λιγότερο, όμως, ανησυχούν για τα κορίτσια. Πάντως, ο ευνουχισμός αυτός αφορά τόσο στα αγόρια, όσο και τα κορίτσια που πρέπει να κρατήσουν την παρθένια τους.

Σε γενικές γραμμές ο άνθρωπος καταλαβαίνει την διάθεση και τη συμπεριφορά των γονιών του από τη νεογνική του ηλικία! Το νεογνό καταλαβαίνει το μίσος ή την αδιαφορία της μητέρας και το εκδηλώνει με το συνεχές κλάμα, τους κολικούς και την ανορεξία. Αυτά παρουσιάζονται και στα ορφανά παιδία τα οποία μισούν υποσυνείδητα τους γονείς τους που τα εγκατέλειψαν, παρόλο που δεν τους γνώρισαν ποτέ!!!

Ο μητρικός θηλασμός, πέρα από την διατροφή, συνδέεται με την ψυχική προσέγγιση μητέρας – παιδιού και την προσφορά αισθήματος ασφάλειας στο παιδί. Τα ορφανά παιδία δεν δέχτηκαν γονική αγάπη. Γι’ αυτό, άλλωστε, πολλά ορφανά παιδία εμπλέκονται σε ανομίες και καταλήγουν στο αναμορφωτήρια. Μέσα από την βία και την ανομία εκδικούνται υποσυνείδητα τους άστοργους γονείς τους που τα εγκατέλειψαν. Κατά πολλούς επιστήμονες, ήδη από την όψιμη εμβρυϊκή ζωή το έμβρυο συνειδητοποιεί διάφορα ερεθίσματα και ίσως και την διάθεση της μητέρας του. Δεν είναι τυχαίο που πολλές εγκυμονούσες άκουνε κλασσική μουσική!

Πολλοί γονείς ευνουχίζουν τα παιδιά τους από τη στιγμή που γεννιούνται. Είναι συνηθισμένο οι γονείς, όταν τα παιδιά είναι σε βρεφική και νηπιακή ηλικία να ασχολουνται μανιωδώς με τα γενετικά τους όργανα. Έτσι, πλένουν την περιοχή αυτή συνεχώς και στα αγοράκια τους τραβάνε – από ανοησία – την πόσθη … για να μην πάθουν φίμωση (η φίμωση είναι συγγενής, δηλαδή το παιδί την έχει από τη στιγμή της γέννησής του)! Το σωστό είναι οι γονείς να ασχολούνται με τη γενετική περιοχή όπως και με τα άλλα μέρη του σώματος και ποτέ να μην πουν σε ένα βρέφος ή νήπιο που ``παίζει΄΄ με τα γενετικά του όργανα ότι κάνει κάτι κακό. Στην αντίθετη περίπτωση οι γονείς ευνουχίζουν το παιδί τους.

Γενικά, η πιο συνηθισμένη αιτία ευνουχισμού είναι το γεγονός ότι σε πολλές οικογένειες οι γονείς είναι αδιάφοροι για τα παιδία τους, τα κακοποιούν σεξουαλικά ή σωματικά και τα καταπιέζουν. Η βασική αιτία ευνουχισμού των παιδιών είναι η διαβίωση σε μια προβληματική οικογένεια που καταλήγει – δυστυχώς για τα παιδιά όχι πάντα – στο διαζύγιο. Σε πολλές δυτικές χώρες το 50 % των γάμων καταλήγουν σε διαζύγιο και αυτό συνδυάζεται με δικαστήριο στο οποίο τα παιδία γίνονται μπαλάκι του πληγωμένου εγωισμού των γονιών που ερίζουν για την κηδεμονία τους και παράλληλα δημοσιοποιούν όλα τα οικογενειακά τους προβλήματα, σε αντίθεση με τους αρχαίους Έλληνες που έλεγαν ``τα εν οίκω μη εν δήμω΄΄.

Τελικά με οποίον γονιό και αν μείνουν τα παιδία, ακούγοντας τις κατηγόριες του – έστω και με έμμεσο τρόπο – προς τον άλλο γονιό, μαθαίνουν να απεχθάνονται τον άλλο γονιό. Υποσυνείδητα, όμως, απεχθάνονται και τους δυο τους γονείς. Όλα τα οικογενειακά προβλήματα και η αδιαφορία των γονιών οδηγεί στον ευνουχισμό των παιδιών και την μη λύση του οιδιπόδειου συμπλέγματος στο αγόρι ή του συμπλέγματος της Ηλέκτρας στο κορίτσι, αφού τα παιδία μισούν ή απεχθάνονται τους γονείς τους.

Το αποτέλεσμα είναι τα παιδία να μην βρίσκουν τον φυσιολογικό σεξουαλικό τους πρότυπο. Έτσι τα αγόρια που μισούν, ακόμα και υποσυνείδητα, την άκαρδη μητέρα τους καταλήγουν συχνά στην ομοφυλοφιλία ή γίνονται βιαστές, για να την εκδικηθούν (υποσυνείδητα) με την θηλυπρέπεια (και αυτή έχει σχέση με τον ευνουχισμό, αν θυμηθούμε τα πραγματικά ευνουχισμένα άτομα) ή με την κακοποίηση γυναικών (κάτι πολύ συνηθισμένο). Εξάλλου, πώς είναι δυνατόν να συνάψουν σχέση με το αντίθετο φύλο όταν μισούν τη μητέρα τους; Τα δε κορίτσια που μισούν – υποσυνείδητα – τον καταπιεστικό πατέρα τους συχνά γίνονται ομοφυλόφιλες ή ιερόδουλες, για να τον εκδικηθούν υποσυνείδητα.

Ο αναγνώστης ίσως να μην αντιλαμβάνεται πλήρως την έννοια της ασυνείδητης σκέψης που αναφέρθηκε παραπάνω. Θα γίνει μια μεγαλύτερη ανάλυση στο θέμα αυτό. Στην φράση ``ασυνείδητη σκέψη΄΄ το ``ασυνείδητη΄΄ προσδιορίζει τη σκέψη που δεν εισέρχεται στη συνείδησή μας άμεσα, δηλαδή δεν μας έρχεται στο νου, αλλά παρουσιάζεται με διαφόρους τρόπους, όπως στα όνειρα, στο λόγο, στα αστεία, στις παραδρομές του λόγου κτλ. Οι υποσυνείδητες σκέψεις εμπεριέχονται στο υποσυνείδητο που είναι το πρωτόγονο μέρος του εγκεφάλου μας, που πέρα από τα ένστικτα και τα ορμέμφυτα, εμπεριέχει και σκέψεις για πρόσωπα όπως οι γονείς μας κτλ.

Το υποσυνείδητο επηρεάζει τη σκέψη και την αντίληψη μας, τις αποφάσεις μας, τις σχέσεις μας με τους άλλους, το επάγγελμά μας, τα πολιτικά πιστεύω μας και γενικά τη ζωή μας. Για παράδειγμα ένα παραμελημένο παιδί, που υποσυνείδητα μισεί τους γονείς του για την έλλειψη αγάπης από μέρους τους, μπορεί όταν μεγαλώσει να γίνει στρατιωτικός ή πυγμάχος και πολιτικά να γίνει ακροδεξιός ή αναρχικός. Όσοι τρέφουν αρνητικά συναισθήματα για τους γονείς τους, είναι ευνουχισμένοι από αυτούς – από την παιδική τους ηλικία. Επίσης, πολλοί ευνουχισμένοι γίνονται ιερωμένοι ή ακολουθούν τον μοναστικό βίο στον οποίον η αγάπη του Θεού υποκαθιστά την γονική αγάπη...

Ο ευνουχισμός προκαλείται από αδιαφορία ή/και καταπίεση των παιδιών, έστω και αν το παιδί δεν αντιλαμβάνεται ότι τα ψυχολογικά του προβλήματα όπως το άγχος, καθώς και η επιθετικότητα που έχει οφείλονται στο γεγονός ότι υποσυνείδητα μισεί ή απεχθάνεται τους γονείς του ή τον γονέα του που του έδειξε αδιαφορία ή τον καταπίεσε και του άσκησε σωματική, ψυχολογική ή σεξουαλική βία. Αυτή η απέχθεια δεν μπορεί να εκφραστεί γιατί δεν είναι κοινωνικά αποδεκτή (αντιδρά το Υπερεγώ για το οποίο έγινε παραπάνω αναφορά). Έτσι, τα αρνητικά συναισθήματα (μίσος ή απέχθεια) προς τον έναν ή τους δύο γονείς καταχωνιάζονται στο υποσυνείδητο. Όμως οι μηχανισμοί άμυνας, δηλαδή η απώθηση στο υποσυνείδητο, δεν είναι επαρκείς και έτσι τα αρνητικά συναισθήματα αποκαλύπτονται αλλοιωμένα στην συμπεριφορά του ατόμου, στα όνειρά του, στις σχέσεις του με τους άλλους και με το αντίθετο φύλο κτλ. Δηλαδή αλλοτριώνουν πλήρως την προσωπικότητά του.

Παράλληλα, ευνουχισμός είναι και όταν οι γονείς πιέζουν το παιδί τους να είναι τέλειο και να γίνει αυτό που οι ίδιοι δεν κατάφεραν. Προβάλλουν, δηλαδή, τα ανεκπλήρωτα όνειρά τους στο παιδί τους. Έτσι, πιέζουν τον υιό τους – συχνά με όχι εμφανή τρόπο (αρκεί η έκφραση του προσώπου τους σε κάποια αποτυχία του) – να γίνει ο καλύτερος μαθητής, ο καλύτερος αθλητής, ο καλύτερος εραστής, επιτυχημένος επαγγελματίας, ο καλύτερος καλλιτέχνης (μουσικός, ηθοποιός) και γενικά να γίνει παντού πρώτος. Το ίδιο ισχύει και για την κόρη την οποία ο πατέρας ευνουχίζει περισσότερο. Τα παιδιά εκλαμβάνουν την παραπάνω πίεση ως ευνουχισμό. Τουλάχιστον, έτσι το αντιλαμβάνεται ο εγκέφαλός τους!

Οι απωθημένες αρνητικές σκέψεις έρχονται στην επιφάνεια του συνειδητού και επειδή δεν μπορούν να περάσουν την σφαίρα της συνείδησης και να γίνουν αντιληπτές, γιατί αυτό θα προκαλούσε απίστευτη συναισθηματική ένταση στο άτομο που θα συνειδητοποιούσε ότι μισεί ή απεχθάνεται τους γονείς ή/και τα αδέλφια του. Έτσι, υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα στο συνειδητό και στο υποσυνείδητο το οποίο πάει να σκάσει σαν μπαλόνι από τις απωθημένες εμπειρίες και συναισθήματα που πλέον δεν μπορούν να παραμένουν καταχωνιασμένα και πιέζουν το συνειδητό για να βγουν στην επιφάνεια και να γίνουν αντιληπτά. Η σύγκρουση αυτή είναι που δημιουργεί τα προβλήματα.

Η σύγκρουση αυτή δημιουργεί άγχος, γιατί δημιουργούνται τα συναισθήματα του φόβου και της επιθετικότητας. Αν και αντίθετα, τα συναισθήματα αυτά πάνε μαζί, αφού σε όλα τα ζώα ο κίνδυνος και το άγχος (στην συγκεκριμένη περίπτωση η σύγκρουση προάγει το άγχος) οδηγούν στον πόλεμο της αιτίας που τα προκαλεί ή στην φυγή, την υποχώρηση. Ο πόλεμος είναι η επιθετικότητα που σήμερα ασυνείδητα είναι τυφλή (δεν θα μπορούσε για κοινωνικούς λόγους να ήταν ως προς την αιτία τους, δηλαδή ως προς τους γονείς) και η φυγή, δηλαδή ο φόβος που σχετίζεται με τον φόβο που αισθάνεται κάθε παιδί που δεν δέχθηκε αγάπη και προστασία από τους γονείς του.

Όταν το άγχος από την παραπάνω σύγκρουση συνειδητού και υποσυνειδήτου γίνει υπερβολικό, τότε έχουμε νεύρωση που οδηγεί σε ψυχοσωματικά συμπτώματα (σωματικά συμπτώματα που οφείλονται σε ψυχολογικά αίτια) όπως ταχυκαρδία, τσιμπήματα στο στήθος, ``φτερουγίσματα΄΄ στην καρδιά, πάρα πολύ σπάνια προκάρδιο άλγος (πόνος στην καρδιά), ταχύπνοια, υπεραερισμός, εφίδρωση, αϋπνία, αναγωγές από παλινδρόμηση του γαστρικού περιεχομένου, καούρα, σφίξιμο στο στομάχι, τραύλισμα, ξηροστομία, σπαστική κολίτιδα ή αλλιώς σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου (αέρια στο έντερο), ``κόμπο στο λαιμό΄΄, σιελόρροια, συχνουρία, έκζεμα, κνίδωση, οσφυαλγία, σεξουαλικά προβλήματα (δυσπαρευνία – δηλαδή πόνος κατά την συνουσία, ``ψυχρότητα΄΄ στο σεξ και ανοργασμικότητα στην γυναίκα, δυσκολία στύσης στον άνδρα), ζαλάδες, πονοκέφαλοι κ.α.

Η παραπάνω σύγκρουση, εξαιτίας της νεύρωσης που αναπτύσσεται, δημιουργεί και ψυχολογικά συμπτώματα με κυριότερο την ιδιοψυχαναγκαστική διαταραχή που είναι η μανία να κάνουμε επανειλημμένως με ιεροτελεστία μια πράξη όπως το πλύσιμο των χεριών ή το κλείσιμο ενός διακόπτη ή το ανούσιο μέτρημα για παράδειγμα των φύλλων ενός φυτού ή των πλακών ενός πεζοδρομίου ή των σκαλοπατιών, καθώς και η μανία για τάξη και καθαριότητα. Άλλο σύνηθες σύμπτωμα είναι το σφίξιμο και ενίοτε το δάγκωμα των χειλιών, το δάγκωμα των νυχιών, καθώς και το νευρικό τικ με παραδείγματα: το ανασήκωμα του ώμου, το συνεχές ανοιγοκλείσιμο των ματιών, οι συσπάσεις των μυών του προσώπου και το τίναγμα του κεφαλιού και του κορμού.

Άλλα ψυχολογικά συμπτώματα στη νεύρωση είναι οι κρίσεις πανικού, η υστερία, η κλειστοφοβία (φοβία σε κλειστούς χώρους όπως ο ανελκυστήρας), η αγοραφοβία (το άγχος και ο φόβος που νιώθει το άτομο όταν βρίσκεται σε κάποιον πολυσύχναστο χώρο) και άλλες φοβίες (αραχνοφοβία, φοβία πτήσης με αεροπλάνο ή ταξιδιού με πλοίο, υψοφοβία και άλλες) που συνήθως σχετίζονται με τραυματικά παιδικά βιώματα, η δυσθυμία (η κακή ψυχολογική διάθεση), η κυκλοθυμία (22), η υπερακουσία (έντονη η αίσθηση της ακοής – συνήθης στους νευρωτικούς μεσήλικες και στους ηλικιωμένους που με το παραμικρό καλούν την αστυνομία για διατάραξη της κοινής ησυχίας), ο φόβος του θανάτου και των ασθενειών (αυτό οδηγεί το άτομο στο να είναι υποχόνδριο), οι ψευδοψευδαισθήσεις (φαντασιώδεις αντιλήψεις χωρίς εξωτερικό αίτιο ή αντικείμενο), οι εφιάλτες και τα αλληγορικά όνειρα, το άγχος, η κούραση και η υπνηλία μετά το πρωινό ξύπνημα (η υπνηλία μπορεί να κρατήσει για όλη τη μέρα), οι πολλές ώρες ύπνου (το άτομο αν δεν εργάζεται ξυπνάει αργά το μεσημέρι) και ο διαταραγμένος ύπνος (το άτομο κλείνει τα μάτια του άλλα από το άγχος δεν κοιμάται), η αϋπνία, η κατάθλιψη, η αδικαιολόγητη ευφορία, η επιθετικότητα, η υπερκινητικότητα (το άτομο κουνάει νευρικά τα πόδια του και γενικά να κινείται όλη την ώρα) κ.α. Σχετικά με την υπερκινητικότητα, η κίνηση είναι μηχανισμός άμυνας για να διασπά την προσοχή από την σύγκρουση συνειδητού – υποσυνειδήτου. Ομοίως και τα νευρικά τικ.

Επίσης, η νεύρωση από τη σύγκρουση συνειδητού και υποσυνειδήτου οδηγεί και σε σωματοψυχικά προβλήματα (σωματικά προβλήματα τα οποία οφείλονται σε ψυχολογικά συμπτώματα) όπως είναι το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου, η υπέρταση, το έλκος, η ημικρανία, ο διαβήτης, οι ρευματοπάθειες και τα συστηματικά νοσήματα (για παράδειγμα ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος και η ψωριασική αρθρίτιδα), η ελκωτική κολίτιδα, η αλλεργική ρινίτιδα, το αλλεργικό άσθμα, το αλλεργικό έκζεμα, η κνίδωση, η παχυσαρκία, η ψωρίαση και πολλά άλλα στα οποία περιλαμβάνονται ο καρκίνος καθώς και οι καρδιοπάθειες.

Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Το μεγαλύτερο κοινωνικό πρόβλημα είναι η κρίση του θεσμού της οικογενείας που σχετίζεται κυρίως με την ευκολία που διαλύονται οι οικογένειες, κάτι αδιανόητο για τις παλιές αυστηρές – κλειστές – κοινωνίες. Η κρίση αυτή σχετίζεται και με την αδιαφορία ή την καταπίεση των γονέων προς τα τέκνα τους. Σε ότι αφορά την αδιαφορία των γονέων προς τα παιδιά τους, αυτή είναι εξαιρετικά συνήθης, μιας και οι γονείς αφιερώνουν ελάχιστο χρόνο για να δουν και να ακούσουν τα προβλήματά τους. Τεραστία είναι και η ευθύνη της πολιτείας η οποία δεν φρόντισε να δημιουργήσει γονείς γαλουχημένους με ηθικές και διανοητικές αρετές (κυρίως τις πρώτες). Έχουμε φτάσει σε σημείο οι άνθρωποι να αναβάλλουν την δημιουργία οικογένειας για το απώτερο μέλλον, προς χάριν της καριέρας τους. Αλλά και όταν κάνουν οικογένεια, πάλι η καριέρα υπερέχει …

Η κρίση της οικογένειας εκφράζεται χαρακτηριστικά με τον τεράστιο αριθμό των διαζευγμένων (ουσιαστικά διαλυμένων) οικογενειών σήμερα. Σε πολλές δυτικές χώρες σχεδόν οι μισοί γάμοι καταλήγουν σε διαζύγιο!!! Στις μονογονεϊκές οικογένειες (παιδί ή παιδιά που ζουν με τον ένα τους γονέα) των χωρισμένων γονιών, δυστυχώς τα παιδιά μεγαλώνουν με ψυχολογικά προβλήματα, αφού το οιδιπόδειο σύμπλεγμα στο αγόρι ή το αντίστοιχο σύμπλεγμα της Ηλέκτρας στο κορίτσι παραμένει άλυτο (ακόμα και σε παιδιά που είναι έφηβοι όταν οι γονείς τους χωρίζουν) για πάντα, εκτός και αν κάνουν υποστηρικτική ψυχοθεραπεία σε κάποιον ψυχίατρο ή ψυχολόγο.

Σε περίπτωση που το διαζύγιο καταλήξει στις αίθουσες των δικαστηρίων για να ικανοποιηθεί ο εγωισμός των γονιών που ο καθένας θέλει να πάρει υπέρ του το διαζύγιο ή/και την κηδεμονία, τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Ο ευνουχισμός των παιδιών γίνεται ακόμα πιο έντονος, γεγονός που τα οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερα ψυχολογικά προβλήματα. Ανάλογα με τον γονέα που μένουν τα παιδιά, τελικά απεχθάνονται τον άλλον γονέα ακούγοντας συνεχώς κακολογίες για αυτόν.

Ουσιαστικά, οι περισσότεροι γονείς είναι τόσο άχρηστοι (συνήθως γιατί και οι ίδιοι είναι τέκνα προβληματικών οικογενειών) που στο δικαστήριο και για την διατροφή χρησιμοποιούν τα παιδιά τους ως μπαλάκι. Από την άλλη, το πλέον ηλίθιο είναι τα παιδιά να ζουν σε μια προβληματική οικογένεια, αφού όχι μόνον η συμβατική συμβίωση για τα παιδιά δεν τα προφυλάσσει από ψυχολογικά προβλήματα, αλλά τουναντίον τα οδηγεί κατευθείαν σε αυτά. Το διαζύγιο είναι τότε ``αναγκαίο κακό΄΄ (επί τη ευκαιρία, αυτήν την φράση είχε πει ο Άγιος Χρυσόστομος για τη γυναίκα).

Επίσης, τελείως λανθασμένο είναι το παιδί να περνάει τις γιορτές και άλλες μέρες με τους δύο χωρισμένους γονείς τους που συναντούνται και περνάνε μια ή περισσότερες μέρες με το παιδί τους σαν να μην συμβαίνει τίποτα, σαν να μην είχαν χωρίσει! Τότε, η συναισθηματική ένταση και ο ευνουχισμός του παιδιού είναι ακόμα μεγαλύτερα, αφού το παιδί περιμένει από τους γονείς του να ξανασμίξουν και θέλει το ίδιο να τους ξαναενώσει... Όταν το παιδί διαπιστώνει ότι όλα είναι μια καλοστημένη θεατρική παράσταση των γονιών του, τότε αισθάνεται υποσυνείδητη απέχθεια προς αυτούς και ευνουχίζεται ακόμα περισσότερο.

Στις χωρισμένες οικογένειες, όταν το αγόρι μένει με τον πατέρα δεν έχει την στοργή της μητέρας, αλλά την αυστηρότητα και τον ευνουχισμό του πατέρα. Όταν μένει με την μητέρα του τον ευνουχίζει και κακολογεί, ενίοτε και έμμεσα, τον πατέρα του. Επίσης, δεν έχει το αντρικό πρότυπο του πατέρα με το οποίο θα ταυτιστεί, σύμφωνα με το οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Από την άλλη, όταν το κορίτσι μένει με τον πατέρα δεν έχει την στοργή της μάνας, αλλά την καταπίεση και τον ευνουχισμό του πατέρα ο οποίος και αυτός, ενίοτε έμμεσα, κακολογεί την μητέρα της. Επίσης, δεν έχει το πρότυπο της γυναίκας στο πρόσωπο της μητέρας με το οποίο θα ταυτιστεί, σύμφωνα με το σύμπλεγμα της Ηλέκτρας. Όταν μένει με την μητέρα της πάλι ευνουχίζεται, αφού έχει την καταπίεση της μητέρας και την ανασφάλεια από την έλλειψη της πατρικής προστασίας.

Τα ευνουχισμένα παιδιά χωρισμένων γονιών και γενικότερα τα ευνουχισμένα παιδιά που δέχθηκαν την καταπίεση ή/και την αδιαφορία των γονιών τους, δυστυχώς, αν δεν υποστούν ψυχοθεραπεία είναι ακατάλληλα να κάνουν οικογένεια, γιατί θα μεταφέρουν τα άλυτα συμπλέγματά τους στον σύντροφό τους και στα παιδιά τους τα οποία ευνουχίζουν. Επίσης, ο γάμος τους συνήθως καταλήγει σε διαζύγιο.

Τα προβλήματα στην οικογένεια αρχίζουν όταν το παιδί είναι μικρό, πολλά χρόνια πριν το διαζύγιο (αν έλθει). Αλλά και η άποψη να μην χωρίζουν οι γονείς για το δήθεν καλό των παιδιών είναι ανόητη. Στις περισσότερες οικογένειες οι γονείς καταπιέζουν τα παιδιά τους, τα ευνουχίζουν. Συχνές είναι και οι περιπτώσεις σωματικής ή/και σεξουαλικής κακοποίησης των παιδιών. Πάντως, ακόμα και τα συνεχή ``μη΄΄ και ``πρέπει΄΄ των γονέων (ιδίως κατά την πρώιμη παιδική ηλικία) μπορεί και αυτά να γίνουν ευνουχιστικά ως προς το τέκνο τους, όταν οι εντολές των γονέων γίνονται με επιβλητικό και δεσποτικό τρόπο.

Από την άλλη, είναι τελείως λανθασμένη η τάση μερικών γονέων να αφήνουν τα παιδιά τους να κάνουν ότι θέλουν, γιατί ο ρόλος της οικογένειας είναι να παρέχει κανόνες και να κοινωνικοποιεί ομαλά το παιδί, ώστε αργότερα να προσαρμοστεί στην σκληρή κοινωνία. Σύμφωνα με το σκεπτικό αυτό, οι τιμωρίες των παιδιών σε κάποιο παράπτωμά τους είναι επιβεβλημένες, αρκεί να μην γίνονται με την χρήση υπερβολικής βίας (ένα απλό χαστούκι ή ο περιορισμός στο δωμάτιο αρκούν), να μην γίνονται για ασήμαντη αφορμή, να μην γίνονται μεροληπτικά σε σχέση με τα άλλα αδέλφια και να μην γίνονται με ευνουχιστικό τρόπο που να υποτιμάει το παιδί, ιδίως μπροστά στους άλλους.

Τα παιδιά που μεγάλωσαν σε αρνητικό και ευνουχιστικό οικογενειακό περιβάλλον στιγματίζονται με ψυχολογικά προβλήματα τα οποία κουβαλούν σε όλη τους τη ζωή, ακόμα και αν κάνουν ψυχανάλυση η οποία συνήθως τα μετριάζει, αλλά ποτέ δεν απαλείφει τις ουλές της ψυχής. Τα ψυχολογικά αυτά προβλήματα ευθύνονται για όλα τα κοινωνικά προβλήματα: την βία, τα εγκλήματα, την πορνεία, τα ναρκωτικά, τον αλκοολισμό, την ομοφυλοφιλία, την ένταξη σε συμμορίες, την κρίση στον θεσμό της οικογένειας, τα σεξουαλικά προβλήματα, τον σατανισμό κτλ.

Στις δυτικές χώρες, ενώ στις αρχές του 20ου αιώνα στις οικογένειες υπήρχαν πολλά παιδιά, σήμερα η πλειοψηφία των οικογενειών έχει δύο παιδιά ή μόνον ένα παιδί – συνήθως καλομαθημένο. Από ψυχοδυναμικής άποψης, είναι τελείως λάθος οι γονείς να κάνουν μονάχα ένα παιδί, γιατί τα μοναχοπαίδια πάντα έχουν μια ιδιαίτερη ψυχολογία. Η κλασσική δικαιολογία στο ερώτημα γιατί οι γονείς κάνουν μόνο ένα παιδί, είναι ότι δεν έχουν λεφτά να αναθρέψουν παραπάνω από ένα παιδί. Δηλαδή ακόμα και τα παιδιά κοστολογούνται!!!

Και όμως, στις φτωχές χώρες οι οικογένειες έχουν πολλά παιδιά που φροντίζουν την οικονομία του οίκου και τους γονείς τους. Η μη γέννηση πολλών παιδιών στις χώρες της Δύσης έχει ως αποτέλεσμα ο πληθυσμός να έχει λιγότερους νέους. Δυστυχώς αυτό είναι πρόβλημα για την δημοκρατία, γιατί ο γηρασμένος πληθυσμός με την οπισθοδρομική, συντηρητική και αρτηριοσκληρωτική νοοτροπία του καθορίζει την τύχη της χώρας. Επίσης, ευθύνεται για την αιμορραγία της οικονομίας του κράτους που δίνει τεράστια ποσά σε συντάξεις … Με την άνοδο του προσδόκιμου επιβιώσεως (16) στα 120 χρόνια το συνταξιοδοτικό και το ασφαλιστικό πρόβλημα θα γίνουν τεράστιος βραχνάς για τις οικονομίες των χωρών.

ΤΟ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ

Αυτός που μίλησε για το περίφημο συλλογικό ασυνείδητο ήταν ο Καρλ Γιούνγκ (8). Το συλλογικό ασυνείδητο σχετίζεται με μοτίβα που υπάρχουν στη σκέψη μας και που ανάγονται στη μυθολογία, στην ιστορία ή στην προϊστορία, δηλαδή είναι αρχέτυπα μοτίβα. Υπάρχουν σε όλους τους λαούς. Μάλιστα, η μετάδοση του ελληνικού πολιτισμού ήταν τέτοια που τα αρχαιοελληνικά μοτίβα έχουν περάσει σχεδόν σε όλους τους λαούς!!! Αυτό είναι εμφανές για κάποιον που έχει διαβάσει την ελληνική μυθολογία και γενικά γνωρίζει τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική λαογραφία.

Το συλλογικό ασυνείδητο με απλά λόγια είναι τα αρχέτυπα μοτίβα που επαναλαμβάνονται κυρίως στα όνειρα – όπως για παράδειγμα το μοτίβο της θάλασσας. Παράλληλα, τα μοτίβα αυτά παρουσιάζονται στο γραπτό και προφορικό λόγο, στην τέχνη και γενικά παρουσιάζονται σε κάθε μορφή ανθρώπινης έκφρασης. Είναι γεγονός ότι το συλλογικό ασυνείδητο είναι πιο εμφανές σε άτομα που είχαν υποστεί την καταπίεση ή/και την αδιαφορία των γονιών τους και γενικά σε άτομα με ψυχολογικά και ψυχοσωματικά προβλήματα.

Το συλλογικό ασυνείδητο είναι εμφανέστατο στα νευρωτικά άτομα. Εμφανέστατο, όμως, μόνον για τους ειδικούς ψυχιάτρους και ψυχολόγους που αποδέχονται τις απόψεις του Γιούνγκ και μπορούν να διακρίνουν τα μοτίβα τα οποία είναι δεν είναι ευδιάκριτα στην καθημερινή ζωή από τον μη ειδικό. Τα μοτίβα αυτά φαίνονται και κατά την ύπνωση και φυσικά στην ψυχανάλυση.

Θα αναφερθεί ένα παράδειγμα του συλλογικού ασυνειδήτου. Κάποιο αγόρι που δεν δέχτηκε την στοργή της μητέρας του η οποία χώρισε με τον πατέρα έχει υποσυνείδητα αρνητικά συναισθήματα για αυτήν, δηλαδή απέχθεια που μπορεί να φθάσει στο μίσος. Φυσικά, τα συναισθήματα αυτά είναι υποσυνείδητα. Εμφανίζονται στις παραδρομές του λόγου, με ψυχολογικά προβλήματα (άγχος – νεύρωση), με ψυχοσωματικά συμπτώματα (αέρια στο έντερο, ταχυκαρδίες, κρίσεις πανικού), στις πολιτικές του προτιμήσεις (μπορεί να υποστηρίζει ακραίες πολιτικές ομάδες), στην επιλογή του επαγγέλματός του (μπορεί να γίνει ιατρός για να προσφέρει στους άλλους την αγάπη που δεν δέχθηκε), στην τέχνη (χρησιμοποιεί μητρικά και φαλλικά σύμβολα που δείχνουν την μη λύση του οιδιποδείου συμπλέγματος) και γενικά παντού.

Τα παραπάνω δείχνουν την σύγκρουση του συνειδητού με το υποσυνείδητο που περιέχει όλες τις απωθημένες εμπειρίες και συναισθήματα που προσπαθούν να βγουν στην επιφάνεια, αλλά τα εμποδίζει το υποσυνείδητο, γιατί αν βγουν θα προκαλέσουν μεγάλη συναισθηματική ένταση στο άτομο.

Στο παραπάνω παράδειγμα το αγόρι θα ονειρευτεί το μοτίβο της θάλασσας το οποίο συμβολίζει την μητέρα. Κατά τον Γιούνγκ η μορφή της θάλασσας δείχνει και την εναλλαγή των συναισθημάτων του ατόμου. Στο παράδειγμά μας η ήρεμη θάλασσα δείχνει την προσκόλληση του αγοριού στο πρότυπο της ιδανικής – στοργικής μητέρας που δεν γνώρισε. Οι δίνες και η ταραγμένη θάλασσα δείχνουν την σύγκρουση του ατόμου και τα αρνητικά συναισθήματα που, συνήθως αλλοιωμένα από το συνειδητό, απελευθερώνονται στα όνειρα.

Το αγόρι αυτό μπορεί να ονειρευτεί μια νεράιδα που συμβολίζει την μητέρα του (την ιδανική μητέρα ή την ίδια την μητέρα του με την ιδανική της μορφή). Το μοτίβο της νεράιδας είναι αρχέγονο και ανάγεται στην αρχαιοελληνική μυθολογία (νύμφες), αλλά και στους μύθους και τις παραδόσεις όλων των κρατών. Τα αρχέγονα και αρχέτυπα μοτίβα που σχετίζονται με την ιστορία, την προϊστορία, την μυθολογία και τις παραδόσεις έχουν περάσει με το γραπτό και τον προφορικό λόγο στις σημερινές γενεές, μέσω των γονέων, του σχολείου και της κοινωνίας, δηλαδή μέσω των φορέων κοινωνικοποίησης.

ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ

Στα όνειρα διακρίνονται οι απωθημένες εμπειρίες (όπως η σωματική, η σεξουαλική και η ψυχολογική βία που εδέχθη το άτομο), τα αρνητικά συναισθήματα (μίσος ή απέχθεια) προς τους γονείς, τα αδέλφια και άλλα άτομα, καθώς και πολλές καθημερινές εμπειρίες και βιώματα του παρελθόντος. Τα όνειρα δεν αποκαλύπτουν ξεκάθαρα το υποσυνείδητο. Τα όνειρα εμπεριέχουν τις απωθημένες σκέψεις και εμπειρίες που είναι θαμμένα στο υποσυνείδητο και απελευθερώνονται στα όνειρα και σε άλλες εκφάνσεις (παραδρομές του λόγου, στο γραπτό και στον προφορικό λόγο, στην τέχνη και γενικά σε κάθε έκφανση της ζωής).

Τα όνειρα δεν εμπεριέχουν αυτούσια τα βιώματα και τα συναισθήματα που είναι καταχωνιασμένα στο υποσυνείδητο του εγκεφάλου και δημιουργούν σύγκρουση και νεύρωση όταν προσπαθούν να βγουν στην επιφάνεια, στην σφαίρα του συνειδητού. Προαναφέρθηκε πως ο μηχανισμός απώθησης των αρνητικών συναισθημάτων και εμπειριών δεν είναι επαρκής. Έτσι, οι απωθημένες εμπειρίες βγαίνουν στην επιφάνεια και δημιουργούν άγχος, νεύρωση, νευρικό τικ και ψυχοσωματικά προβλήματα.

Το συνειδητό, όμως, έχει και το ίδιο έναν μηχανισμό άμυνας που είναι η αλλοίωση των απωθημένων εμπειριών και συναισθημάτων που βγαίνουν στην επιφάνεια. Η αλλοίωση αυτή οδηγεί τον εγκέφαλο στην δημιουργία συμβόλων, μοτίβων και άλλων στοιχείων που είναι αναγνωρίσιμα από το υποσυνείδητο. Πλην, όμως, δεν γίνονται αντιληπτά από το άτομο (δηλαδή από το συνειδητό), εκτός αν κάνει ψυχανάλυση. Πάντως, όπως και να έχει το ζήτημα, το άτομο αισθάνεται άγχος εξαιτίας της σύγκρουσης μεταξύ συνειδητού και υποσυνειδήτου.

Οι απωθημένες εμπειρίες και συναισθήματα απελευθερώνονται από το υποσυνείδητο στα όνειρα, όμως εμφανίζονται αλλοιωμένα από το συνειδητό. Έτσι, εμφανίζονται με την μορφή ενός αλληγορικού ονείρου και με διάφορα σύμβολα. Τα σύμβολα αυτά είναι φαλλικά (παραπέμπουν στον φαλλό) και μητρικά (παραπέμπουν στην μητέρα και στην μήτρα). Για παράδειγμα η θάλασσα συμβολίζει την μήτρα και άρα την μητέρα (ας θυμηθούμε τους κόλπους της θάλασσας). Τα μυτερά και αιχμηρά σύμβολα (ψάρι, σπαθί, ραβδί, φίδι), καθώς και τα πουλιά (καναρίνι, σπουργίτι και άλλα μικρά πουλιά – δεν είναι τυχαίο πως στη Ελλάδα το πέος ονομάζεται και ``πουλί΄΄) συμβολίζουν το πέος, δηλαδή τον ευνουχισμό.

Στα όνειρα τα δένδρα και το πράσινο συμβολίζουν την ζωή, η γυναίκα συμβολίζει συχνά την μητέρα και ο άνδρας τ�